Blog Archives

ኣድህቦ ኣብ ዛዕባ (focus on the agenda)

ኣድህቦ ኣብ ዛዕባታት ኣኼባVisa som PDF

ዕላማ

ነቶም እዋናውያን ፖለቲካዊ ሕቶታት ብምዝርዛር ኣብቶም ዝቐረቡ ዛዕባታት ክህሉ ዝኽእል ጸገማት ወይ ዕንቅፋታት ኣብርህ። (ባንኪ ሜላ ርአ)

ድሕረ ባይታ

ኣብ እዋን ሓደ ግዜ ሰለስተ ኣወዳት ንሓንቲ ቸኮለት መን ወሰደ ይብኣሱ ነበሩ። ድሕሪኡ ሓደ ሰብኣይ ኣጋጣሚ ኣብቲ ዝነበርዎ ቦታ በጽሐ።

– ኣቶም ቆልዑ! ክትብኣሱ የብልኩምን። ባእሲ ዝያዳ ባእሲ ጥራይ እዩ ዘስዕብ።
– እዚ ንዓኻ ዝምልከት ኣይኮነን!
– ኣይፋልኩምን ንዓይ’ውን ይምልከተኒ እዩ፡ ኣነ ኣብዚ ትምህርቲ ቤት ከም መምህር ድማ እየ ዝሰርሕ ብምባል ድማ እቲ ሰብኣይ መለሰሎም።
– እንታይ እሞ ከም መምህር እንተሰራሕካ፧ ብማለት ጴጥሮስ ተታረኾ።
– ኣብዚ ዝኾነ ዓይነት ባእሲ ሸለል ኢልና ኣይንርእን ኢና! መለሰ መምህር
– ሕጂ’ውን ንዓኻ ኣይምልከተካን’ዩ ብማለት ጳውሎስ ብግዲኡ ተታረኾ።
– እዚ ውሳነ ብምሉኣት ኣካየድቲ ትምህርቲ ቤት ዝተወሰነ ውሳነ እዩ!! መለሰ መምህር
– ግርም፣ ድሕሪ ምባል እቲ ሳልሳይ ወዲ መን ምዃና ፈሊጥካዶ ኣሎኻ፧ ንሕና እቶም ምሉእ ስምምዕ ዝገበርና ሙስኪተርስ (musketeers) ኢና! ነዛ ቸኮለይት መን ወሰዳ ንምውሳን ድማ ጉዳይና ብባእሲ ክንፈትሖ ብሓባር ወሲና ኣለና ብማለት ድማ መለሰ።

ኣብቲ መዓልታዊ ሂወት እንተኾነ’ውን ካብዚ ልዕል ኢሉ ዝተጠቕሰ ብዝመሳሰል ግን ከኣ ኣብ ኣገዳሲ ጉዳያት ኣብ ምፍትሖም ጸገማት የጓንፍ እዩ። እንተኾነ ፍልልያት ብጎነጽ ወይ ድማ ብምልካዊ ኣገባብ ንከይፍትሑን እቶም ኣካላት ዝተፈላለየ ሕብረተሰብ ንዘቕርብዎ ጠለባት ኣብ ምፍታሕ ብድሆታት የጓንፍ እዩ። ከምዚ ዓይነት ጸገም ንምፍታሕ ዝክኣል እምብኣር ኩሎም ኣካላት ሕብረተሰብ ብሓባርን ብደሞክራስያውን ኣገባብ ብዝቖመ ሕግታት ክምእዘዙን ሽግራቶም ድማ ብኸምዚ ኣገባብ ክፈትሑ ምስዝሰማምዑ እዩ።

እዚ ኣብ መዓልታዊ ሂወት ዝርከቡ ፍልልያትን ጸገማትን ብዘይ ጎነጽን ዓመጽን ክፍትሑ ዝኽእሉ፡ ብኹሎም ወገናት ሓባራውን ደሞክራስያውን ቅርጻ ክህሉ ምስ ዝሰማምዑ እዩ። ዝተፈላለዩ ዓይነታት ቅርጻ ድማ ኣለዉ፡ ንኣብነት፡

  • ሕግታት ኩሎም ኣካየድትን ተመሃሮን ዝተሳተፍዎ ዓቢ ኣኼባ ብማዕረነት ኣብ ዝተሳተፍዎ ይውሰን።
  • እቶም ሕግታት ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ብዝተመርጹ ንኹሎም ኣባላት ክውክሉ ብዝኽእሉ ኣካላት ይውሰን።

1. ኣብዚ ዝስዕብ ኣተኩሮ ግበር (Theme in focus)

” ንምፍትሖም ኣገደስቲ ዝኾኑ ጉዳያት”

2. ጸብጻብ (Inventory)

  • እንተ በዝሑ ሽዱሽተ ሰባት ኣብ ዝሓቖፉ ጉጅለታት ኩነተ ሓሳባት ምእካብ (brainstorming) ኣካይድ። ነፍሲ ወከፍ ተሳታፊ ኣብ መንደቕ ክጥቃዕ ኣብ ዝኽእሉ ወረቓቕት ሓሓሙሽተ እዋናውያን ሕቶታት፡ ሓንቲ ሕቶ ኣብ ሓንቲ ወረቐት ንኽጽሕፉ ድማ ሓብር።

3. ብጉጅለ ምፍላይን ቀዳምነት ምሃብን (Sorting and priorities)

  • ተሳተፍቲ ንዝጽሓፍዎም እዋናውያን ጉዳያት እናኣንበቡ ንተሳተፍቲ ሓሳቦም የካፍሉ። እቶም ዝቀራረቡ ሕቶታት ዝሓዙ ወረቓቕቲ ድማ በብጉጅለ ጌርካ ኣብ መንደቕ ጠቅዓዮም፡፡
  • ነፍሲ ወከፍ ተሳታፊ ካብቶም ዝቐረቡ ጉዳያት ነቶም ዝያዳ ኣገደስቲ ዝበሎም ሓደ ሲሶ ብፒሮ ጌሩ ምልክት ይግበረሎም።
  • ካብቶም ዝበዝሐ ድምጺ ዝተዋህቦም ጉዳያት ብምሉኣት ተሳተፍቲ ነቶም ዝያዳ ኣገደስቲ ዝበልዎም ሸውዓት ሕቶታት ብምምራጽ ንዝያዳ ክትዓት ከምዘቕርቡ ድማ ግበር።

4. ገምጋም ህልዊ መድረኽ (Assessment of the present situation)

እቶም ብሓባር ዝተመርጹ ሕቶታት ብኸመይን ኣብየናይ መድረኽን ይትግበሩ፧ እቶም ዝተመርጹ ሸውዓት ሕቶታት ኣብዚ ትሕት ኢሉ ዘሎ ሰሌዳ ከምዝውዝዑ ግበር።

  1. ብግሊ ናይ ተሳተፍቲ
  2. ኣብ ውሽጢ ነፍሲ ወከፍ ጉጅለ ወይ ማሕበር

3.ዘተ፣ ዝርርብ ምስ ካብ ማሕበር ወጻኢ ዘለዉ ሰባት ወይ ማሕበራት እንተኾነ ዝኾነ መንግስታዊ ውሳነ ዘይሓወሰ።

 

4-6. ዓዳዊ (ኮምዩን)፣ ሃገራዊ ወይ ዓለምለኻዊ፡ ከምኡ ድማ በዞም ዝተጠቕሱ ጽፍሕታት መንግስታዊ ውሳነ ዝጠልቡ ሕቶታት።

  1. ዘይተረጋገጸ እንተኔሩ፡ ነቲ ወረቐት ኣብቲ የማናዊ ሸነኽ ናይ ሰሌዳ ጠቅዓዮ።

 

Focus_agenda

 

5. ሓባራዊ ትንታነ (Joint analysis)

ውጽኢት ስራሕ ናይተን ጉጅለታት ኣወዳድር። ኣብቶም ፖለቲካውያን ጉዳያት ብምድሃብ (ዓምዲ 4-6) ነቶም ንጹራት ዘይነበሩ ድማ ንምንጻር ፈትን።

  • ውሳነታት ንምውሳን ካብ ሓደ ንላዕሊ ዝኾነ ናይ ምውሳን ደረጃታት ይጠልብ ዶ፧ ነቲ ክመጽእ ዝኽእል ናይ ዓቕምታት ምውድዳርከ ብኸመይ ክፍታሕ ይክኣል፧
  • ንምዃኑ ኣብዚ እዋን’ዚ ነዚ ሕቶ ከም ዛዕባ ዘቕረበ ጥርናፈ ዘለዎም ኣካላት ኣለዉዶ፧ ከምኡ እንተዘይኮነ ኸ መታን ኣብ መጻኢ ኣብ ሓደ ፍታሕ ንምብጻሕ ዝተወስደ መደብ ኣሎዶ፧

ርእይቶ

እቶም ተሳተፍቲ ኣብ ኣርእስትታት ክሰርዕዎም ዘጸገምዎም ጉዳያት እንተኔሮም፡ እቲ ምኽንያት ብቐንዱ እቲ ዛዕባ ዝትሓላለኸን ከቢድን ኔሩ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ዝኾነ ማሕበር ዋላ እውን ሓንቲ ልኡላዊት ሃገር ምሉእ ብምሉእ ብነብሳ እትምሓደር እያ ክብሃል የጸግም እዩ፡ ምኽንያቱ እቶም ኣባላት ኣብ ልዕሊ እቶም ዝልዓሉ ዛዕባታት ናይ ምቁጽጻር መሰል ብምውናን ንዝኾኑ ዘጓንፉ ኩነታት ናይ ምግጣም መሰል ስለዘውሕሶም እዩ። ሓደ ህዝቢ ብተግባራት ካልኦት ክጽለዉን በቲ ንሳቶም ዝወስድዎ ተግባራት ድማ ካልኦት ኣህዛብ ክጽለዉ ናይ ግድን እዩ። እዞም ዘተጠቕሱ ጸገማት በዞም ዝስዕቡ ክልተ ነጥብታት ክፍትሑ ይኽእሉ እዮም። (መባእታ ደሞክራስያ ዝብል ትሕዝቶ መጽሓፍ ተመልከት) –

  • ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣባል ብርክት ዝበላ ማሕበራት ብምዃን ኣብ ዝልዓሉ ኣገደስቲ ጉዳያት ኣብ ምውሳን ተሳታፊ ክኸውን ይኽእል።
  • እተን ማሕበራት ዝወስድኦ ውሳነታት ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ሕቶታት ዘድሃቡ እዮም።

እዚ ዓይነት ምሕደራ ንኽትግበር ብዙሓትን ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ውሳነታት ናይ ምውሳን ስልጣን ዘለወን ምምሕዳርን ትካላትን ክህልዋ ይጠልብ። ንኣብነት ሓንቲ ሃገር ብርክት ዝበላ ናይ ምምሕዳርን ምውሳንን ስልጣን ዘለወን ትካላት ክህልውኣ ይኽእላ፡ ንጉዳይ ውሳነ ምምሕዳር ትምህርቲ፣ ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን ሕክምናን በቶም ታሕተዎት ምምሕዳራት ክውሰን (ንኣብነት ዓዲ ወይ ዞባ) ይክኣል እዩ። እዞም ዓድታት ወይ ዞባታት ድማ ኣብ ውሱናት ጉዳያት ናይ ምውሳን ሓላፍነት ክህልዎም እንከሎ፡ ብተመሳሳሊ ኣገባብ ዓለምለኻውያን ጉዳያት ንኣብነት ጸጥታ ሃገር፣ ንግዲ ምስ ካልኦት ሃገራት ወዘተ ዝምልከቱ ጉዳያት ብሃገር ደረጃ ይውሰን።

እዚ ዓይነት ምሕደራ ብብርክት ዝበሉ ምምሕዳራዊ ትካላትን ኣብ ዝተፈላለዩ ውሳነ ዝውሰደሉ ደረጃ ምሕደራታት ብመጠኑ ደሞክራስያዊ ምሕደራ ክውንኑ ይኽእሉ እዮም። እዚ ዝውሓስ ግን እዞም ምምሕዳራዊ ትካላት ንጹር ዝኾነ ናይ መራኸቢ መስመራት ብምውናን ካብ ዝተፈላለዩ ታሕተዎት ምምሕዳራዊ ትካላት ዝልዓሉ ኣጀንዳታት ብመጠኑ ቅሉዓት ኮይኖም ብኣንጻሩ እቶም ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒ ምምሕዳር ዝልዓሉ ዛዕባታት ግን ብውሱናትን ዝምልከቶምን ሰብ መዚ ዝርአዩ ጥራይ ክኾኑ ይግባእ።

እንተኾነ ዝበዝሐ እዋን እቲ ጉዳይ ከምዚ ልዕል ኢሉ ዝተጠቕሰ ኮይኑ ኣይርከብን። መን እንታይ ዓይነት መምርሒ ንመን ኣመሓላሊፉ ብንጹር ንምፍላጥ ኣጸጋሚ ኮዩኑ ስለዝርከብ ድማ ተሓታቲ መን ምዃኑ ንምፍላጥ የሸግር። ስለዚ ብዙሓት ኣገደስቲ ጉዳያት ብንጹር ሓላፍነት ዝወስደሎም ምምሕዳራዊ ኣካል ኣይህሉን።

እዚ ጸገም ብፍላይ ኣብ መንጎ እቶም ኣመሓደርትን ኣብ መንጎ እቶም ዝመረጽዎምን ዝህሉ ርክብ ዓቢ ጋገ ኣብ ዘለዎም ሃገራት እዚ ጸገም ኣዝዩ ጎሊሑ ይርአ።እቶም ንኸመሓድሩ ዝተመዘዙ ኣብ ክንዲ ”ብወከልቲ” ብ ”እቶም ኣብ ላዕሊ ኮይኖም ዝደለይዎ ውሳነ ዘሕልፉ” ኣብ ዝግለጽሉ ኩነት ምስ ዝበጽሑ፡ እዚ ነቶም ናይ ዘረባ ጨለታት (populist) ዝኾኑ ውልቀሰባት ስልጣን ንኽዓትሩ መንገዲ ብምኽፋት መትከል ማዕረ ጠመተ (Equal consideration) ኣብ ክንዲ ንኹሉ ዜጋ ዝሓቖፈ ዝኸውን ንጉጅለ ኣብ ስልጣን ዝመጹ ጥራይ ብምጥቕላል እቲ ህቡብነት ብምጥራይ ኣብ ስልጣን ዝመጸ መራሒ በይንኣዊ ርእሰ-ምምሕዳር (Personal autonomy) ንኸውሕስ ዕድል ይኸፍተሉ።

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in Application, International Level, na