Blog Archives

جیهانگیر، ناوچه‌گیر یان نێوانده‌وڵه‌تی؟

هه‌تا دێ دۆزی وه‌ها زیاد ده‌بێ که‌ جیهانگیرین و ناکرێ له‌ ئاستێکی میللیدا چاره‌ بکرێن، بۆ نموونه‌ کێشه‌ «تاوی ڕوه‌کخانه» Greenhouse Effect (زیادبوونی گه‌رما له‌ ئه‌نجامی زیادبوونی دایۆکسیدی کاربۆن). کامه‌ په‌یوه‌ستی نێوده‌وڵه‌تی International ده‌توانێ کێشه‌ی وه‌ها سنووربه‌زێن چاره‌ بکات؟ لێره‌دا:

• به‌ یارمه‌تیی «شێوازه‌کانی فه‌رمانڕه‌وایی» (بڕوانه‌  «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی») ده‌که‌وینه‌ په‌یجۆری چه‌ند سازمانێکی نێوانده‌وڵه‌تی Intergovernmental و هه‌روه‌ها جیهانیگیری ئه‌م بوارانه‌.

• وه‌ڵاتانی یه‌کێتیی ئه‌ورووپا European Union – EU ده‌که‌ینه‌ نموونه‌یه‌ک بۆ فه‌رمانڕه‌وایی تێکه‌ڵ – بڕیار هه‌یه‌ له‌ ئاستی میللیدا ده‌درێ، هه‌یشه‌ داده‌گیرێ بۆ ئاستی ناوچه‌یی.

• ده‌که‌وینه‌ په‌یجۆری چه‌ند سازمانێکی جیهانگیریی له‌ خێزانی UN بۆ ئه‌وه‌ی بزانین تا چ ڕاده‌یه‌ک مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسییان تێدایه‌.

فه‌رمانڕه‌واییه‌کی کۆبه‌ند له‌سه‌ر ئاستێکی جیهانگیردا

جیهانگیریی خۆشڕه‌و جێده‌ستی له‌ هه‌موو جێیه‌ک دیاره‌. که‌سێک دێسه‌مبه‌ری 2007 وشه‌ی global ی له‌ «گوگل google» دابا، 79 ملیۆن «ئه‌نجام» ی ده‌هێنا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، شیرازه‌ی کارای ئه‌م سه‌رده‌مه‌ هێشتا هه‌ر سیسته‌مێکی نێوده‌وڵه‌تیه‌، تێیدا ده‌وڵه‌تانی که‌موزۆر سه‌ربه‌خۆ هه‌وڵ ده‌ده‌ن دۆزی هاوکۆی خۆیان به‌ شێوازێکی دیپلۆماسی له‌ ڕێی بێنه‌وبه‌ره‌ی ئازاده‌وه‌ چاره‌سه‌ر بکه‌ن. ئه‌م سیسته‌مه‌ سیاسییه‌ چه‌ند سه‌د ساڵێکه‌ ده‌وڵه‌تانی زه‌نگین و به‌هێزی باکوور و ڕۆژاوا تێیدا سه‌رده‌ستن. له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، دوو جار شکه‌ستیان هێنا له‌ چاره‌ کردنی ململانێی نێوخۆیان و جیهانیان په‌لکێشی جه‌نگ کرد. پڕۆسه‌یه‌کی ڕه‌وا و پێشکاتی کۆبه‌ند له‌ ئاراد نه‌بوو بۆ چاره‌سه‌ر کردنی هه‌ر ناکۆکییه‌کی بێته‌ ڕێ.

ده‌مه‌و کۆتای جه‌نگی دوه‌می جیهانی، ده‌وڵه‌تانی براوه‌ ده‌ستپێشخه‌رییان کرد بۆ دامه‌زراندنی:

• «بانکی جیهانی» World Bank – International Bank for Reconstruction and Development (IBRD)

• «فه‌ندی جیهانیی پاره‌کاری» International Monetary Fund (IMF)

• «ده‌وڵه‌تانی یه‌کگرتوو» (نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان) United Nations (UN)

Read more ›

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئاستی نێوده‌وڵه‌تی, پاشخان