Blog Archives

جه‌خت له‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤ

مه‌به‌ست

ڕوون کردنه‌وه‌ی گرفتی ڕۆژه‌ڤه‌ له‌ ڕێی ڕووماڵ کردنی دۆزه‌ سیاسییه‌کانی سێره‌ی گرووپ .

پاشخان

سێ کوڕ شه‌ڕیان بوو له‌سه‌ر سێوێک. بابایه‌ک په‌یدا بوو، هاواری لێ کردن:

– کوڕینه‌، نابێ شه‌ڕ بکه‌ن. شه‌ڕ ته‌نها شه‌ڕی به‌ده‌مه‌وه‌یه‌.

– ئازاد گوتی: جا به‌ تۆ چی، پیره‌مێرد!

– چۆن به‌ من چی، من مامۆستام له‌م فێرگه‌یه‌دا.

– ئازاد گوتی: ئه‌وجا چی؟

– له‌م فێرگه‌یه‌دا ڕێ به‌ شه‌ڕ نادرێ.

– نه‌وزاد گوتی: ئه‌وجا چی؟

– ئای! ئه‌مه‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی فێرگه‌یه‌ و به‌ شێوازێکی دێمۆکراتانه‌ دراوه‌.

– ئاها! ئه‌دی تۆ ده‌زانیت ئێمه‌ کێین؟ ئێمه‌ «کۆمکاری سێ شاسواره‌ین» و پاش هه‌ڵسه‌نگاندنێکی ژیرانه‌، کۆده‌نگ بڕیارمان دا جه‌نگێکی سه‌روه‌رانه‌ به‌رپا بکه‌ین له‌ پێناو سێوه‌که‌دا.

ده‌شێ دۆزی ڕاستینه‌ ده‌رباره‌ی بابه‌تی گرینگتر بێ. به‌ڵام مه‌به‌ست گه‌ر ئه‌وه‌نده‌ نه‌بێ خۆ له‌ شه‌ڕ لاده‌ین، بگره‌ خۆ له‌ که‌سانی خۆسه‌پێنیش لاده‌ین، ئه‌وا به‌ ئاسانی گرفتی له‌م بابه‌ته‌ دێته‌ ڕێ: لایه‌نه‌کانی ناکۆک سه‌ربه‌ په‌یوه‌ستی جودان و خۆیان به‌ خاوه‌ن ماف ده‌زانن. ئه‌م گرفتی ڕۆژه‌ڤه‌ ده‌کرێ چاره‌ بکرێ گه‌ر لایه‌نه‌کان ساختارێکی هاوکۆی دێمۆکراتانه‌ بسه‌لمێنن. بۆ نموونه‌:
– ڕێساکانی فێرگه‌ له‌ جڤینێکی به‌رفره‌واندا بدرێ، تێیدا هه‌م ئه‌نجومه‌نی فێرگه‌ و هه‌م «شاسواره‌کان» وه‌ک هاوزێدی یه‌کسان به‌شدار بن.
– ڕێساکان له‌ لایه‌ن ئۆرگانێکه‌وه‌ بدرێ ئه‌ندامه‌کانی نوێنه‌ری هه‌ڵبژارده‌ی هه‌موو لایه‌نه‌کان بن و به‌ شێوه‌یه‌کی دێمۆکراتانه‌ هاتبنه‌ هه‌ڵبژاردن.

1. تێمای به‌ر سێره‌
«پرسی هه‌نووکه‌یی که‌ گرینگه‌ چاره‌ سه‌ر بکرێن».
2. ڕووماڵ کردن
گرووپ پێک بهێنن ئه‌وپه‌ڕی 6 ئه‌ندام بن. هه‌ر ئه‌ندامێک 5 پرسی هه‌نووکه‌یی، هه‌ر دانه‌ی له‌سه‌ر کاخه‌زێکی Post-It بنووسێت.
3. پۆلێن و پێشه‌می

— له‌ هه‌ر گرووپێکدا، ئه‌ندامان پرسه‌کانی خۆیان بۆ یه‌کتر باس ده‌که‌ن و کاخه‌زه‌کان ده‌سته‌ ده‌سته‌ جودا ده‌که‌نه‌وه‌. کاخه‌زی هاوپرسیار ده‌خرێنه‌ سه‌ر یه‌ک.
— هه‌موو ئه‌ندامێک نیشانه‌ی X ێک ده‌دات له‌و پرسانه‌ی پێی وایه‌ ده‌بێ له‌پێشتر بن
— به‌گشتی گرووپه‌که‌ هه‌فت کاخه‌ز هه‌ڵده‌بژێرن له‌وانه‌ی زۆرترین X یان هه‌یه‌ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی داهاتوو

4. هه‌ڵسه‌نگاندنی بارودۆخی ئێستا

پێشه‌می دانی هاوکۆ به‌ پرسی گرینگی ئه‌مڕۆ، چۆن و له‌ کوێ ده‌کرێ؟ هه‌ر یه‌ک له‌و هه‌فت پارچه‌ کاخه‌زه‌ی هاته‌ هه‌ڵبژاردن له‌ ستوونێکی ئه‌م خشته‌یه‌دا جێگیر بکه‌ن.

1- که‌سه‌کی – له‌ لایه‌ن به‌شداربوانه‌وه‌

2- نێوخۆ – له‌ نێو ئه‌و گرووپ و سازمانه‌ی ئه‌ندامه‌کان تێیدا به‌شدارن

3- بێنه‌وبه‌ره‌ – له‌گه‌ڵ لایه‌نێکی ده‌ره‌کی به‌ڵام نه‌ک بڕیاری فه‌رمانگه‌ی ده‌سه‌ڵات

4-6 بڕیاری شاره‌وانی (کۆمیون)، میللی یان نێوده‌وڵه‌تی – بۆ پرسی وه‌ها که‌ پێویستی به‌ بڕیاری یه‌ک له‌و ئاستانه‌ هه‌یه‌

7- ناڕوونه‌ – ئه‌م ستوونه‌ بۆ ئه‌و پرسانه‌یه‌ که‌ جێگه‌یان ئاشکرا نییه‌

 

1

2

3

4

5

6

7

که‌سه‌کی
نێوخۆ
ته‌نها بێنه‌وبه‌ره‌
 بڕیاری شاره‌وانی
بڕیاری میللی
بڕیاری نێوده‌وڵه‌تی
ناڕوونه‌

 

5. شرۆڤه‌ی هاوکۆ

ئه‌نجامی کاری گرووپه‌کان به‌راورد بکه‌ن. جه‌خت بخه‌نه‌ سه‌ر دۆزه‌ سیاسییه‌کان (ستوونی 3-7) و هه‌وڵ بده‌ن دۆزه‌ «ناڕوون» ـه‌کان ساخ بکه‌نه‌وه‌:

– ئایه‌ تێکه‌ڵه‌ی بڕیاری فره‌ئاسته‌؟ بارودۆخی وه‌ها چۆن چاره‌ ده‌کرێ بێ ئه‌وه‌ی تووشی کێشه‌ی «به‌ستێنی ده‌سه‌ڵات» بین (واته‌ بواری ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مه‌ یان هی ئه‌و)؟
– له‌م ڕۆژگاره‌دا هیچ په‌یوه‌ستێک هه‌یه‌ ئه‌م پرسه‌ی له‌ ڕۆژه‌ڤی خۆیدا هه‌بێ؟ گه‌رنا، کامه‌ ستراتیژ بگرینه‌ به‌ر باشه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئایه‌نده‌دا چاره‌سه‌ر بکرێت؟

تێبینی

زۆر جار «گرفتی ڕۆژه‌ڤ» بۆ خۆی سه‌خت و ئاڵۆزه‌ بۆیه‌ به‌ ئاسانی گرووپه‌کان ناتوانن ستوون بۆ هه‌موو پرسه‌کان بدۆزنه‌وه‌. هیج په‌یوه‌ستێک نییه‌ – ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌تانی سه‌روه‌ریش – هێنده‌ خۆفه‌رمان بن ئه‌ندامانی بتوانن کۆنترۆڵیان هه‌بێ به‌ سه‌ر «ڕۆژه‌ڤێکی ته‌واو کراوه» -دا که‌ ڕێیان بدات هه‌ر دۆزێکی مه‌به‌ستیان بێ بیخه‌نه‌ به‌رباس.

زۆر جار میلله‌تێک تووشی گێچه‌ڵ ده‌بێ له‌ ئه‌نجامی کاری لایه‌نێکی ده‌ره‌کی. جاریش هه‌یه‌ لایه‌نی ده‌ره‌کی ده‌که‌وێته‌ به‌رتاوی بڕیاری ئه‌م په‌یوه‌سته‌. ئه‌م گرفته‌ – ی جیاوازیی میلله‌ت و که‌سانی په‌یوه‌ندیدار (بڕوانه‌ چاپته‌ری «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی») – به‌گشتی ده‌کرێ چاره‌ بکرێ گه‌ر:
– هه‌ر که‌سێک ده‌ستڕه‌سی هه‌بێ بۆ چه‌ند په‌یوه‌ستێک که‌ گشتیان وێکڕا ده‌سه‌ڵاتی بڕیاردانیان هه‌یه‌ له‌ هه‌موو دۆزه‌ گونجاوه‌کاندا و
– ئه‌و په‌یوه‌ستانه‌ بڕیار له‌ هه‌مان جۆر پرسیاردا نه‌ده‌ن

فێده‌رالیزم
ئه‌میان سیسته‌مێکه‌ تێیدا نهۆمی ته‌واو جیاوازی بڕیار هه‌یه‌. بۆ نموونه‌ ده‌وڵه‌ت که‌ تاڕاده‌یه‌ک یه‌که‌ی سه‌ربه‌خۆیه‌ و خاوه‌نی ڕۆژه‌ڤی تاڕاده‌یه‌ک کراوه‌یه‌، له‌ بواری جیاوازی وه‌ک فێرکاری، کاروباری جڤاکی، ساخڵه‌می و هتد بڕیار دابه‌ش ده‌کات به‌سه‌ر یه‌که‌ی دیکه‌ له‌ نهۆمی ژێرتردا، وه‌ک شاره‌وانی. ئه‌م یه‌که‌ بچووکانه‌، ڕۆژه‌ڤی «سنووردار» یان ده‌بێ: هه‌ر یه‌که‌یان بواری پرسی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ بڕیاری تێدا بدات.

ئه‌وجا به‌ هه‌مان شێوه‌، ده‌وڵه‌تان ده‌توانن دۆزی دیکه‌ی باڵاتر – وه‌ک ئاساییش، بازرگانی و هتد- به‌ په‌یوه‌ستی مه‌زنتری نێوده‌وڵه‌تی بسپێرن.
ئه‌م سیسته‌مه‌ی خاوه‌ن یه‌که‌ی جیاواز له‌ نهۆمی بڕیاری جیاوازدا ده‌کرێ ببێته‌ سیسته‌مێکی فه‌ریکه‌ دێمۆکرات، گه‌ر:

– یه‌که‌کان له‌ ساختارێکی ڕوون و ڕێکوپێکی فێده‌رالدا گرێدراوی یه‌ک بن، و له‌وێدا
– ڕۆژه‌ڤ له‌ نهۆمێکی ژێره‌وه‌دا تاڕاده‌یه‌ک کراویه‌ به‌ڵام له‌ نهۆمی دیکه‌دا ته‌واو سنوورداره‌

زۆر جار ئا لێره‌دا کورتی دێنێ. مرۆڤ که‌ نه‌زانێت کێ چی ڕاده‌سپێرێ به‌ کێ، دیاره‌ که‌س نابێته‌ به‌رپرس. دۆزی گرینگیش ده‌مێنن بێ ئه‌وه‌ی جێگه‌یان دیار بێ.

ئه‌م «گرفتی ڕۆژه‌ڤ» ـه‌ له‌ سیسته‌می مه‌زنی نوێنه‌رسالاردا – که‌ مه‌ودای نێوان ده‌سه‌ڵاتداران و میلله‌ت تێیدا فره‌وانتره‌ – خراپتر ده‌بێ. گه‌ر نوێنه‌ران لێیان بگۆڕێ و ببن به‌ «ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه» که‌ خه‌ریکی خه‌می خۆیانن، ڕێگه‌ خۆش ده‌بێ بۆ «نا-‌‌چاره‌سه‌ر» ی خاترگیری و به‌وه‌ش نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» ته‌نها بازنه‌ی خۆیان ده‌گرێته‌وه‌ و ڕێبه‌ری کاریزمادار وه‌ڵات له‌ «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» پاک ده‌کاته‌وه‌.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئاستی نێوده‌وڵه‌تی, پیاده‌كردن‏