Blog Archives

فراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ

گرووپی ئامانج

سازمانه‌کانی به‌شداربوان

مه‌به‌ست

• دیاری کردنی که‌ماسیی دێمۆکراتانه‌ له‌ سازمانه‌که‌ی خۆمدا

• داڕشتنی «پلانی کار» بۆ چاره‌سه‌ر کردنی ئه‌و که‌ماسییانه‌

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌) بریتییه‌ له‌ سێ سووڕی ئاخافتن له‌ ده‌وری چه‌ندین مێزی خاوه‌ن 5-6 کورسی. هه‌ر مێزێک «خودان» (خاوه‌ن) ی خۆی هه‌یه‌. پاش هه‌ر سووڕێکی گفتوگۆ، جگه‌ له‌ «خودان»، هه‌موو به‌شداران مێز ده‌گۆڕن. ئه‌رکی «خودان»:

•  فۆرمی پێویستی ئه‌م کۆنفه‌رانسه‌ به‌سه‌ر به‌شداربواندا دابه‌ش بکات و له‌ کاتی سێ سووڕه‌که‌ی گفتوگۆدا مێزه‌که‌ی خۆی جێ نه‌هێڵێ

• یاریده‌ی به‌شداربوان بدات، ڕێساکانیان بۆ ڕوون بکاته‌وه‌ و ده‌رفه‌تی گفتوگۆیان بۆ ساز بکات

• که‌سێک دیاری بکات به‌ «زه‌نگژه‌ن»، کات بۆ ده‌سته‌که‌ بگرێت، که‌ پێنج خوله‌کی ما بۆ کۆتای گفتوگۆ، ده‌سته‌که‌ ئاگادار بکاته‌وه‌ و ئه‌وجا که‌ کات نه‌ما دیسان به‌ده‌نگ بێ.

• له‌ سووڕی دوه‌م و سێیه‌مدا، سه‌ره‌تا پوخته‌یه‌کی گفتوگۆی بازنه‌ی پێشوو بۆ ئه‌م بازنه‌یه‌ ڕوون بکاته‌وه‌.

گفتوگۆی یه‌که‌م (گرووپی بنه‌ما)

بارۆمێته‌ری سازمان

• به‌شداربوان هه‌ر که‌س به‌ جودا «دێمۆمێته‌ر» (بارۆمێتری دێمۆکراتی) پڕ ده‌که‌نه‌وه‌ و نمره‌ڕێژی ده‌که‌ن (نمره‌ی بۆ داده‌نێن) / 10 خوله‌ک

• کۆ کردنه‌وه‌ی کاری هه‌موو بازنه‌ی مێزه‌که‌ له‌سه‌ر فۆرمی هاوپێچ. چی ده‌توانین بگۆڕین؟ کامه‌ قۆناخی «پڕۆسه‌ی بڕیاردان» لای ئێمه‌ پێویستی به‌ کاری زیاتره‌؟ / 15 خوله‌ک

• به‌شداربوان وێکڕا له‌ »چێکلیستی دێمۆکراتانه» ورد ده‌بنه‌وه‌. ئایه‌ هیچ «داموده‌زگه» یه‌ک له‌ نێو سازمانه‌که‌ی ئێمه‌دا هه‌یه‌ ڕێبه‌ست بێ له‌ پڕ کردنه‌وه‌ی یه‌ک له‌ «مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسی»؟ / 20 خوله‌ک

گفتوگۆی دوه‌م (گرووپی تێهه‌ڵکێش- هه‌ر ئه‌ندامێکی، زووتر سه‌ربه‌ گرووپێکی جودای بنه‌ما بوه‌)

ڕووماڵ کردنی ده‌رامه‌د و کۆسپ / 30 خوله‌ک

• «خودان» پوخته‌یه‌ک له‌ گفتوگۆی «بارۆمێتری سازمان» ده‌گێڕێته‌وه‌ و ڕوونی ده‌کاته‌وه‌ کامه‌ قۆناخ «گرووپی بنه‌ما» ده‌یانه‌وێت پتر کاری له‌سه‌ر بکه‌ن

• شرۆڤه‌کاریی SWOT (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌)

1- لێره‌دا ڕێبه‌ر و که‌سانی چالاکی سازمانه‌که‌ ده‌خرێنه‌ سه‌ر «به‌ستێنی ناوه‌کی». ئه‌ندامانی دیکه‌، گرووپی ئامانج و که‌سانی دیکه‌ له‌ »به‌ستێنی ده‌ره‌کی» داده‌نرێن.

2- له‌ هه‌ر خانه‌یه‌کدا لایه‌نی که‌م سێ هۆکار ده‌نووسرێ.

  هێزی ناوه‌کی

  لاوازیی ناوه‌کی

  ده‌رفه‌تی ده‌ره‌کی

  هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌ره‌کی

 

 

گفتوگۆی سێیه‌م (گرووپی بنه‌ما)

نه‌خشه‌ی پلانی کار

• «خودان» پوخته‌یه‌ک ڕوون ده‌کاته‌وه‌ له‌ ڕووماڵ کردنی «گرووپی تێهه‌ڵکێش» بۆ دۆزینه‌وه‌ی هه‌م به‌ربه‌ست و هه‌م هۆکاری به‌هێز و یاریده‌ری گۆڕانکاری. ده‌رفه‌ت ده‌درێته‌ به‌شداربوان بۆ ده‌ستکاری و پڕ کردنه‌وه‌. گفتوگۆیه‌کی کورت: مرۆڤ چۆن ده‌توانێ سوود له‌ خاڵه‌ به‌هێزه‌کان وه‌ر بگرێت و چۆن لاوازه‌کان چاره‌سه‌ر بکات؟

• به‌شداربوان دێن و گۆڕانکاریی مه‌به‌ست له‌ شێوه‌ی ئامانجدا دیاری ده‌که‌ن و ئه‌وجا پلانێکی کاری سێ هه‌نگاوی بۆ داده‌ڕێژن.

  ئامانج:

  هه‌نگاوی یه‌که‌م:

  هه‌نگاوی دوه‌م:

  هه‌نگاوی سێیه‌م:

پێشکه‌شکارییه‌کی گه‌لده‌ست و گفتوگۆ

• تابلۆی شرۆڤه‌کاریی SWOT ی هه‌ر یه‌ک له‌ «گرووپه‌کانی بنه‌ما» به‌ دیواره‌کانه‌وه‌ هه‌ڵده‌واسرێن و له‌ ته‌کیاندا «پلانی کار» ی ئه‌و گرووپانه‌‌

• هه‌موو به‌شداربوانی کۆنفه‌رانس تابلۆکانی شرۆڤه‌ و «پلانی کار» ی هه‌موان به‌سه‌ر ده‌که‌نه‌وه‌

• هه‌موو به‌شدارێک بۆی هه‌یه‌ ئازادانه‌ «گوته» ـی هه‌بێ ده‌رباره‌ی هه‌ر خاڵێکی به‌لایه‌وه‌ سه‌رنجڕاکێشه‌ له‌ تابلۆکاندا

• ئه‌وجا کاتێک ته‌رخان بکه‌ن بۆ پرسیار و ڕاوێژ

هێڵ (بڕاونه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌)

• ئه‌م کۆنفه‌رانسه‌ دنه‌ده‌ر بوو به‌لاتانه‌وه‌

• هیچ بیرۆکه‌ی نوێتان لێ ده‌ست که‌وت؟

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئاستی سازمان, پیاده‌كردن‏

ڕێبه‌رایه‌تیی دێمۆکراتانه‌

له‌م پاشخانه‌ تیۆرییه‌دا،

– له‌ ڕوانگه‌ی «شێوازه‌ جوداکانی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی»‌‌ـی نێو مۆدێلی «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی»‌، جۆری سازمانی جیاواز به‌ یه‌کدی به‌رارود ده‌که‌ین بۆ ئه‌وه‌ی بزانین پێشه‌می ده‌ده‌ن به‌ کامه‌ به‌های بنه‌ڕه‌تی
– به‌راودریان ده‌که‌ین بۆ ئه‌وه‌ی بزانین ئه‌و جۆره‌ سازمانگه‌له‌ تا چ ڕاده‌یه‌ک ڕێک دێن له‌گه‌ڵ «پێوانه‌ی دێمۆکراسی» ی نێو «چه‌رخی دێمۆکراسی»
– سه‌رنج ڕاده‌کێشین بۆ ده‌رفه‌تی «ڕێبه‌رایه‌تیی دێمۆکراتانه» له‌و جۆره‌ جیاوازانه‌ی سازماندا.

جۆری جیاوازی سازمان – شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی جیاواز

کۆمپانیا و فه‌رمانگه‌

«پڕۆسه‌ی بڕیار» له‌ سازماندا هه‌رگیز دێمۆکراتانه‌ نییه‌، مه‌گه‌ر ده‌گمه‌ن. بۆ نموونه‌، له‌ به‌ستێنی بازاڕی ئه‌هلیدا، ده‌سه‌ڵاتی بڕیاردان بۆ هه‌موو ئه‌ندامان وه‌ک یه‌ک نییه‌. له‌وێ خاوه‌ن کار چه‌ند به‌ڕێوه‌به‌رێک دیاری ده‌کات بۆ به‌ڕێوه‌بردن و کارگێڕی. گه‌ر کۆمپانیا به‌شی زۆر بێ دوور نییه‌ هه‌ڕه‌م (هیرارکی) ی ڕێبه‌رایه‌تی تێدا ساز بێت. له‌ کۆمپانیادا ده‌گوترێ پێویستمان هه‌یه‌ به‌ فه‌رمانی چوستی کاروبار و کارکردی ڕێبه‌رایه‌تی ده‌بێ کارامه‌یی تایبه‌تی هه‌بێت. زۆر جار، کارمه‌ندان هیچ ده‌ستیان نییه‌ له‌ دیاری کردنی به‌ڕێوه‌به‌راندا. به‌ڕێوه‌به‌ر له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی کۆمپانیاوه‌ دیاری ده‌کرێ. ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ش نوێنه‌ری زۆرینه‌ی پشکدارانی کۆمپانیاکه‌ن.

فه‌رمانگه‌ی حکومه‌تیش هه‌مان ساختاری ده‌سه‌ڵاتی تێدا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌، به‌ڵام کارگێڕانی میللی و ناوچه‌یی لێره‌دا له‌ لایه‌ن ئۆرگانی سیاسیی باڵاتره‌وه‌ دیاری ده‌کرێن.

له‌ ڕاستیدا مه‌رج نییه‌ «ڕووکاری کاروبار» بڕیار بدات فڵانه‌ په‌یوه‌ست دێمۆکراتانه‌ فه‌رمانڕه‌وایی ده‌کرێت یان مۆدێلی ده‌سته‌سالاری گرتۆته‌ به‌ر، خاڵی گرینگتر بریتییه‌ له‌ «سه‌نگی ئه‌ندامان» له‌م په‌یوه‌سته‌دا: بۆ نموونه‌، کۆمپانیا هه‌یه‌ موڵکی کارمه‌ندانه‌کانی خۆیه‌تی. له‌وێدا نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» فره‌وانترین ده‌رفه‌تی گونجاوی هه‌یه‌.

«مه‌کۆک» (مه‌کۆ، وه‌قف) Foundation

«مه‌کۆک» شێوازێکی ڕیزپه‌ڕه‌. ئه‌میان ناکرێ دێمۆکراتانه‌ بێ چونکه‌ «ئه‌ندام» ی نییه‌. سه‌ره‌تا، دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌م «مه‌کۆک» ـه‌ «ئه‌نجومه‌ن» دیاری ده‌که‌ن و پاشان ئه‌و ئه‌نجومه‌نه‌ خۆی تازه‌ ده‌کاته‌وه‌. «په‌یڕه‌و» ی «مه‌کۆک» له‌ لایه‌ن «یاداشتی په‌یوه‌ست» Memorandum of Association ه‌وه‌ دێته‌ داڕشتن و ئه‌میش به‌ده‌گمه‌ن نه‌بێ ده‌ستکاری ناکرێ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌کرێ شێوازی نادێمۆکراتانه‌ی «مه‌کۆک» بخرێته‌ کار بۆ مه‌به‌ستێکی دێمۆکراتانه‌، وه‌ک ئه‌وه‌ی فڵانه‌ «مه‌کۆک» سه‌رپه‌رشتیی بڕێک سه‌رمایه‌ بکات و سووده‌که‌ی بۆ پڕۆژه‌یه‌کی کۆمه‌کبه‌خش بێ که‌ ئه‌ندامانی خۆی فه‌رمانڕه‌وایی ده‌که‌ن.

کۆمه‌ڵه‌

بازاڕی کار به‌های وه‌ک «کارزانی» و «چوستی» لێ بوه‌ به‌ مۆرک. له‌به‌ر ئه‌وه‌ شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی «چاودێری» و «پسپۆڕسالاری» تێدا باوه‌. به‌ڵام له‌ بواری کۆمه‌ڵه‌سازیدا ده‌رفه‌ت به‌رینتره‌ بۆ نۆڕمی وه‌ک «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی».

کۆمه‌ڵه‌ هه‌ر چه‌ند بچووکیش بێ، به‌گشتی «ئه‌نجومه‌ن» ی هه‌یه‌. گه‌ر کۆمه‌ڵه‌که‌ خۆ به‌ دێمۆکرات بزانێ ده‌بێ به‌رپرسایه‌تیی خۆی به‌رانبه‌ر ئه‌ندامان به‌جێ بێنی، ئه‌ویش له‌ ڕێی جڤین (کۆبوونه‌وه‌) ی ماوه‌ماوه‌ی ڕێکوپێکی کۆمه‌ڵه‌که‌وه‌. «جڤینی کۆمه‌ڵه» به‌رزترین ئۆرگانی بڕیارده‌ره‌: به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو ئه‌ندامان وه‌ک یه‌ک شایانی ڕه‌چاو گرتنه‌. هیچ که‌سێک – ته‌نانه‌ت سه‌رۆکیش – بۆی نییه‌ پێشه‌می بداته‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌م و ئه‌و.

کۆمه‌ڵه‌ی گه‌وره‌ی خاوه‌ن توانای ئابووری له‌وانه‌یه‌ کارمه‌ندی هه‌بێ. ئه‌وسا جڤینی کۆمه‌ڵه‌ له‌ په‌رله‌مانی وه‌ڵات ده‌چێ، «ئه‌نجومه‌ن» ده‌بێته‌ نموونه‌ی حکوومه‌ت و ئه‌و کارمه‌ندانه‌ش ده‌بنه‌ نموونه‌ی فه‌رمانگه‌کانی ده‌وڵه‌ت که‌ بڕیاری حکوومه‌ت جێبه‌جێ ده‌که‌ن.

تۆڕ

کۆمه‌ڵه‌ «په‌یوه‌ست» ـه‌ به‌ڵام تۆڕ په‌یوه‌ست نییه‌، مه‌یدانێکه‌ بۆ بێنه‌وبه‌ره‌ و هاریکاری. تۆڕ شێوه‌ سازمانێکی ئانارکییه‌، هاوکاران تێیدا ته‌نها «پێکهاتنی ئازادانه» یان ده‌بێ، نه‌ک «بڕیاری کۆبه‌ند». له‌ تۆڕدا «ئازادی» شابه‌هایه‌: هیچ که‌سێک ناچار نییه‌ به‌شداری هیچ پڕۆژه‌ و هه‌ڵمه‌تێکی هاوکۆ بێت. تۆڕ «که‌سایه‌تییه‌کی قانوونی» نییه‌، بۆی نییه‌ هیچ په‌یماننامه‌یه‌ک واژۆ بکات و بۆی نییه‌ نوێنه‌رایه‌تیی که‌سی دیکه‌ بکات جگه‌ له‌و که‌سانه‌ی ئه‌و تۆڕبه‌ندییه‌ ده‌که‌ن و بۆشی نییه‌ به‌ ناوی که‌سی دیکه‌وه‌ گوته‌بێژ بێ. تۆڕ به‌رپرسیش نییه‌ له‌ کرداری هاوکاران.

هه‌ر بۆ نموونه‌ «ئه‌کادێمیای دێمۆکراسی DemokratiAkademin» تۆڕێکه‌ نێزیکه‌ 40 سازمان تێیدا هاوکاره‌ و به‌ ویستی خۆیان هاریکاری ده‌که‌ن به‌ بیرۆکه‌ و به‌ پاره‌ بۆ هه‌ڵسووڕاندنی ئه‌نجومه‌نێکی بچووکی کارا له‌ بواری فێرکاری و پێشخستنی مێتودی دێمۆکراتانه‌دا‌. سازمانگه‌لی هاوکار – ئه‌مانه‌ ئه‌ندام نین – ئازادن له‌وه‌ی یارمه‌تیی ئابووری بکه‌ن یان نا، سایته‌که‌مان به‌کار بێنن یان نا، سوود له‌ ئه‌نجومه‌نی تۆڕ وه‌رگرن بۆ ساز کردنی خول یان ڕوو له‌ لایه‌نی دیکه‌ بکه‌ن بۆ پڕۆژه‌ی هاوبه‌ش. تۆڕی DemokratiAkademin بۆ خۆی سازمان نییه‌، به‌ڵکوو سه‌کۆیه‌که‌ و سازمانی Ordfront که‌ یه‌کێکه‌ له‌ سازمانه‌ هاوکاره‌کانی ئه‌م تۆره‌، خاوه‌ن ماڵه‌ – ئه‌میان به‌رپرسه‌ له‌ چالاکی و ئابووریی ئه‌نجومه‌نی تۆڕ.

 

 

شێوازه‌ هه‌مه‌جۆره‌کانی سازمان و «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»

ئه‌ندامه‌تیی هه‌مه‌گیر – شاپێوه‌ر

مه‌رجی هه‌ره‌ گرینگ ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو ئه‌ندامان مافیان هه‌بێ وه‌ک یه‌ک به‌شداری پڕۆسه‌ی ده‌نگدان بن. په‌یوه‌ستێک ته‌نها له‌و باره‌دا دێمۆکراته‌ که‌ هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌ندامانی خۆی وه‌ک یه‌ک بێ و هه‌موو که‌سێک تێیدا وه‌ک تاکێکی سه‌رفه‌راز ڕێزی لێ بگیرێ، هه‌موو که‌سێک هاوزێدێکی یه‌کسانه‌.

هه‌موو شێوازێکی هه‌ڵاواردن و سه‌رکرده‌نه‌سه‌ر، سنووربه‌زێنی له‌م مه‌رجه‌ ده‌کات. ڕه‌نگ دانه‌وه‌ی نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» له‌ فه‌رهه‌نگی سازماندا، ڕێ ده‌به‌ستن له‌ گه‌شه‌ کردنی مه‌یلی له‌و بابه‌ته‌.

مه‌رجی «ئه‌ندامه‌تیی هه‌مه‌گیر» داوای بنگه‌ی فه‌رمیی وه‌ها ده‌کات که‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ هه‌موو سازمانێکدا ده‌ست نه‌که‌وێت. بۆ نموونه‌ هه‌موو ئه‌ندامان وه‌ک یه‌ک ده‌ستڕۆ بن له‌ پێکهێنانی ئه‌نجومه‌ن و دیاری کردنی سه‌ره‌کبه‌ش. ئه‌گه‌ر سازمانه‌که‌ به‌و جۆره‌ هه‌ڵنه‌به‌سترابێ ئه‌وا به‌رژه‌وه‌ندی به‌شێک له‌ ئه‌ندامان سه‌نگینتر ده‌بێ له‌ هی ئه‌وانه‌ی دیکه‌، ئه‌مه‌ش دژوه‌ستانه‌ به‌رانبه‌ر نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان».

سازمانێک ده‌توانی ئه‌و مه‌رجه‌ پیاده‌ بکات گه‌ر کراوه‌ بێ بۆ هه‌موو که‌سێکی په‌یوه‌ندیدار به‌ کاروبارییه‌وه‌ و کار بۆ ئامانجه‌کانی بکات. ده‌نا ده‌بێته‌ یانه‌یه‌کی داخراو، به‌شێک بۆیان هه‌یه‌ به‌شداری بن و به‌شێک نا.

ئه‌وجا ده‌بێ نیشانه‌ی ئه‌ندامبوون هه‌م ئاشکرا بێ و هه‌م دوور له‌ هه‌ڵاواردن. ڕاسته‌ مه‌رج نییه‌ مرۆڤ ئه‌ندام بێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌شداری چالاکی بێ، به‌ڵام دیسان ده‌بێ ده‌رفه‌ت هه‌بێ ئه‌ندام – ئه‌و که‌سه‌ی بۆی هه‌یه‌ بڕیار بدات – به‌ ڕوونی له‌ نائه‌ندام جودا بکرێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش له‌ بنه‌ڕه‌تدا دۆزی ده‌سه‌ڵاته‌: بۆ ئه‌وه‌ی زه‌مینه‌ هه‌بێ بۆ دابه‌شینی ده‌سه‌ڵات، ده‌بێ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ بابه‌ته‌کی (ئۆبژه‌کتیڤ) و ته‌واو دیار بێ. ئه‌گه‌ر ئه‌ندامه‌تیی که‌سێک به‌ند بێ به‌ ئاره‌زووی که‌سێکی دیکه‌وه‌ ئه‌وا به‌ ئاسانی ده‌که‌وینه‌ داوی نێپۆتیزم (بنه‌ماڵه‌سالاری) Nepotism و ده‌سته‌سالارییه‌وه‌. چاره‌سه‌رێکی باو «ئابوونه» یه‌. ڕاسته‌ ئابوونه‌ بۆ داپۆشینی خه‌رجیی چالاکییه‌کانی کۆمه‌ڵه‌که‌یه‌ به‌ڵام کارکردی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی بۆ ئه‌وه‌یه‌ ببێته‌ پسووڵه‌ – فه‌رموو ئه‌وه‌تا من ئابوونه‌ی خۆم داوه‌ و مافم هه‌یه‌.

هه‌ڵبه‌ت گرینگه‌ ئه‌ندامه‌ «کۆنه‌کان» ماوه‌ماوه‌ ئاماژه‌ بده‌ن به‌وه‌ی هێشتا هه‌ر ئه‌ندامن و پشتیوانی له‌ ئامانج و چالاکییه‌کانی کۆمه‌ڵه‌که‌ ده‌که‌ن و به‌رده‌وام ده‌بێ سه‌نگیان هه‌بێ. له‌ سه‌رده‌می سه‌ختانگ (قه‌یران، ته‌نگژه‌) دا، که‌ پێویسته‌ ئه‌ندامان کۆک بکرێن بۆ هه‌ڵوێست وه‌رگرتن له‌م یان له‌و دۆزه‌، دوور نییه‌ کۆنه‌کینه‌ سه‌ر هه‌ڵده‌نه‌وه‌ و کاریگه‌ریی ناجۆر له‌سه‌ر بڕیار دروست بکه‌ن.

تا چ ڕاده‌یه‌ک جۆره‌ جیاوازه‌کانی سازمان مه‌رجه‌کانی «چه‌رخی دێمۆکراسی» پڕ ده‌که‌نه‌وه‌

لێره‌دا سێ جۆره‌که‌ی سازمان به‌رانبه‌ر پێنج «پێوانه‌ی دێمۆکراسی» ڕاده‌گیرێن

تێبینی بکه‌ ئه‌و مه‌رجانه‌ی سه‌ربه‌ »ئه‌ندامه‌تی» و «بڕیار» ن زیاتر په‌یوه‌ندییان به‌ «فۆرم» ی پڕۆسه‌که‌وه‌ هه‌یه‌: هه‌ر له‌ ساختاری فه‌رمیی سازمانه‌که‌وه‌ دیاره‌ گه‌ر کورتی بێنێ. ئه‌وجا کۆمه‌ڵه‌ش هه‌یه‌ «په‌یڕه‌و» ی دروستی هه‌یه‌ به‌ڵام به‌ کرده‌وه‌ ناگاته‌ ئه‌و ئاسته‌.

که‌ دێته‌ سه‌ر مه‌رجی «به‌شداری» و «ده‌رک» له‌ »چه‌رخی دێمۆکراسی» دا، «جۆرایه‌تی» ی پڕۆسه‌ی بڕیار جێی سه‌رنجه‌. ئه‌م دوو پێوانه‌یه‌ له‌ سازمانی وه‌ک کۆمپانیا و فه‌رمانگه‌شدا ده‌شێ کاریان پێ بکرێ گه‌رچی پڕۆسه‌ی بڕیاردان تێیدا «بانوژێرفه‌رمان» Top-Down ـه‌ (فه‌رمان له‌ سه‌ره‌وه‌ به‌ره‌و خوار شۆڕ ده‌بێته‌وه‌).

گه‌ر بێینه‌ سه‌ر باسی «جڵه‌وکێشی ڕۆژه‌ڤ» ئه‌وا ده‌وروبه‌ره‌ سنووری ئه‌و دۆزانه‌ ده‌کێشێ که‌ ئه‌م په‌یوه‌سته‌ بۆی هه‌یه‌ بڕیاری تێدا بدات. ئه‌م سنوورانه‌ش به‌گشتی لێڵن بۆیه‌ زۆر جار ده‌بنه‌ مایه‌ی ململانێ و ناکۆکیی پسپۆڕی له‌ نێوان په‌یوستی جیاواز له‌ ئاستی جیاوازدا.

Organisationsniv_1

 

ڕێبه‌رایه‌تیی جڤین به‌ شێوازێکی دێمۆکراتانه‌

دێمۆکراسی له‌ ئاستی سازماندا که‌م تا زۆر بریتییه‌ له‌: مه‌رجی به‌شێک له‌ «چه‌رخی دێمۆکراسی» باشتر له‌ به‌شێکی دیکه‌ی ساز بوه‌. ته‌نانه‌ت له‌ سازمانی «بانوژێرفه‌رمان» ـدا سه‌رۆکایه‌تیی سازمان ده‌توانێ فیدباک Feedback (سه‌رنج و تێبینی) ی باشتر له‌ کارمه‌ندانه‌وه‌ وه‌ربگرێ (به‌شداریی چوستتر). ڕه‌وتی بڕیاردان و دابه‌شینی ده‌سه‌ڵات ده‌کرێ ڕوونتر بێ (ده‌رکی ڕۆشناکتر). به‌ر له‌ هه‌موو شتێک ده‌کرێ فه‌رهه‌نگی جڤینکاری گه‌شتر بێ.

شێوازی جیاوازی جڤین – شێوازی جیاوازی فه‌رمانڕه‌وایی

جڤین زۆر جار به‌ خه‌مێکی ناچاری ده‌زانرێ و به‌ شێوه‌یه‌کی ڕوتینی به‌ڕێ ده‌کرێ. که‌م جار وا ده‌بێ مرۆڤ له‌ مه‌به‌ستی جڤینه‌که‌ ڕامێنێ و شێوازێکی بۆ بدۆزێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ مه‌به‌ستدا ڕێک بێ:

– گه‌ر مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ زانیارییه‌کی گرینگ بدرێته‌ به‌شداربوان ئه‌وا ده‌کرێ شێوازێکی کلاسیکی «چاودێری» پیاده‌ بکرێ، سه‌رۆک یان که‌سی پسپۆڕ ئاخێوه‌ره‌ و به‌شداربوان بیسه‌ر
– گەر‌ باس له‌ گۆڕانکارییه‌کی گه‌وره‌ ده‌کرێ له‌ کاروباردا، ئه‌وا جڤینێکی دێمۆکراتانه‌ باشه‌، ڕۆژه‌ڤێکی هاوکۆی هه‌بێ و ده‌رفه‌تی ئاخافتن بداته‌ هه‌موان
– گه‌ر مه‌به‌ست کۆ کردنه‌وه‌ی زانیاری بێ ده‌رباره‌ی بارودۆخی کاروبار، ئه‌وا جڤینێک باشه‌ شێوازێکی ئانارکی هه‌بێت، ئه‌ندامان ده‌رفه‌تیان هه‌بێ ئازادانه‌ بابه‌تی ئاخافتن هه‌ڵبژێرن و ده‌سته‌ ده‌سته‌ گفتوگۆی بکه‌ن.

جڤین و «ڕۆژی پلانڕێژی» هه‌یه‌ تێکه‌ڵه‌ی هه‌موو ئه‌و جۆرانه‌یه‌. ئه‌وسا ده‌بێ به‌ وردی بیر له‌ ڕێبه‌رایه‌تیی پڕۆسه‌یه‌ک بکه‌ینه‌وه‌ شێوازه‌کانی جڤینه‌که‌ له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجدا بگونجێنێ. ئه‌مه‌ش کارێکی سه‌خته‌ و زۆریش پێویسته‌ بۆ ئه‌وه‌ی جڤینه‌که‌ بگاته‌ ئه‌نجامی گه‌ش و جێکه‌وتوو.

 

جڤین و قۆناخه‌ جیاوازه‌کانی «چه‌رخی دێمۆکراسی»

Organisationsniv_2

 

هه‌موو سازمانێک مێژووی خۆی هه‌یه‌، هه‌روه‌ها هه‌موو دۆزێکیش که‌ له‌ جڤیندا دێته‌ به‌رباس. هه‌یه‌ باشتر ئاگاداری باسه‌که‌یه‌ له‌وانه‌ی دیکه‌. ئه‌ندامی کۆن هه‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ مه‌به‌ستی بێت هه‌موو شتێک وه‌ک جاران بڕوا، هه‌یشه‌ مه‌به‌ستی گۆڕان و به‌ره‌نگاریی نوێیه‌. هه‌یه‌ نه‌وئه‌ندامه‌ (تازه‌یه‌)، وه‌ڵامی پرسیاره‌کانی سه‌ره‌وه‌ی لا نییه‌، که‌نارگیر و چاوه‌ڕێیه‌. گرژیی له‌و بابه‌ته‌ له‌ جڤینی هه‌موو سازمانێکدا ڕوو ده‌ده‌ن: هه‌ر ڕێی جارانمان بگرین یان کاتی گۆڕانکاری هاتوه‌؟ له‌ سازمانی ڕێبه‌رفه‌رماندا، ته‌نها ڕێبه‌رایه‌تی وه‌ڵامی پرسیاری وه‌ها ده‌ده‌نه‌وه‌.

له‌ سازمانی دێمۆکراتدا، که‌ خه‌ڵکی بۆ دێن و لێی ده‌رده‌چن، ده‌بێ هه‌م ئامانج و هه‌م شێوازی کار ماوه‌ماوه‌ بژار بکرێنه‌وه‌ و سه‌رله‌نوێ له‌ لایه‌ن هه‌موو که‌سانی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ جه‌خت بکرێنه‌وه‌. ئا لێره‌دایه‌ زۆربه‌یان کورتی ده‌هێنن. هه‌ردوو قۆناخی شیرازه‌هۆنی پڕۆسه‌ی بڕیاردان – ئه‌ندامان کێن و ڕۆژه‌ڤمان چی بێت – به‌ خاڵی به‌سه‌رچوو ده‌ژمێردرێن، کاتی پێویستی نادرێتێ، په‌له‌یانه‌ بۆ گه‌یشتنه‌ بڕیار. کاتێک ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی ئه‌ندامان به‌شداری جڤین نابن، ئه‌وجا هه‌ست ده‌کرێ به‌وه‌ی خه‌ڵک پشتی تێ کردوون.

جڤین و ده‌سه‌ڵات

جڤین کات ده‌بات. زۆر جار مرۆڤ نیگه‌رانه کات به‌ش نه‌کات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ خێرا ئه‌و خاڵانه‌ی لای خۆی مه‌به‌ستن ده‌خاته‌ به‌رباس. له‌ باری وه‌هادا بۆ کاتی گرانبه‌ها به‌فیڕۆ بدات و خه‌ریکی شێوازی جڤین بێ؟ به‌م دیده‌ مرۆڤ ته‌ڵه‌ بۆ خۆی ده‌نێته‌وه‌: یان ده‌بێته‌ جڤێنێکی بێ شیرازه‌ و چه‌ند که‌سێک ده‌که‌ونه‌ ڕکابه‌ری بۆ خۆ سه‌پاندن، یان سه‌رۆکی جڤینه‌که‌ جڵه‌و ده‌گرێته‌ ده‌ست و به‌ دڵی خۆی ڕه‌وتی گفتوگۆ دیاری ده‌کات. پاشکات ئه‌ندامه‌ بێده‌نگه‌کان له‌ خۆیان ده‌پرسن، ئه‌رێ ئێمه‌ بۆ به‌شداری ئه‌م جڤینه‌ بووین، خۆ ئاماده‌بوونمان هیچ نه‌خشی نه‌بوو؟

هه‌موو که‌سێک له‌ ناخی خۆیدا ده‌زانێ کات له‌ جڤیندا ده‌سه‌ڵاته‌. هه‌یه‌ که‌نارگیره‌ و ڕکابه‌ریی له‌سه‌ر ناکات. ئه‌مانه‌ ده‌زانن که‌ که‌سانێکی خۆڕاپه‌رموو هه‌ن، به‌ یارمه‌تی ته‌کنیکی «خۆسه‌پاندن» (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌) خه‌ڵکی دیکه‌ بێده‌نگ ده‌که‌ن و ویستی خۆیان هه‌ر ده‌سه‌پێنن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ گرینگترین ئه‌رکی ڕێبه‌رێکی دێمۆکراتی جڤین ئه‌وه‌یه‌:

– ده‌رفه‌ت ساز بکات بۆ ئه‌ندامانی خامۆش و هانیان بدات بێنه‌ گۆ
– کاتی ته‌رخان باشتر دابه‌ش بکات به‌سه‌ر به‌شداربواندا

زۆر چاک ده‌کرێ جڵه‌وی کات بگریته‌ ده‌ست و به‌شداریی ئه‌ندامان چوستتر بکه‌یت – ده‌بێ ده‌رفه‌ت یه‌کسان بێ بۆ هه‌موان پێشنیازیان هه‌بێ، بێنه‌ گۆ و لێیان ببیسترێ. ده‌ستاوێژی ئه‌زموو (تاقیکراوه‌) هه‌یه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌، ئاسان و کاریگه‌ر (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌ – «ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر»).

به‌ڵام ئه‌و ده‌ستاوێژانه‌ جێی مشتومڕن چونکه‌ شیرازه‌ی ده‌سه‌ڵاتی نێو سازمانه‌که‌ ده‌هه‌ژێنێ.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in پاشخان