Blog Archives

پلاتفۆرمێکی دێمۆکرات

مه‌به‌ست

داوا له‌ به‌شداربوان بکه‌:
– پێک بێن له‌سه‌ر پلاتفۆرمێکی دێمۆکراتی هاوکۆ
– ئه‌و پلاتفۆرمه‌ به‌راورد بکه‌ن به‌ «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»
– ئاستی دێمۆکراسی له‌ «پڕۆسه‌ی بڕیار» ی خۆیاندا هه‌ڵسه‌نگێنن

 

 1) بێنه‌وبه‌ره‌ و بڕیاردان له‌ ده‌سته‌ی کاردا

به‌شداربون به‌سه‌ر ده‌سته‌ی کاری جیاوازدا دابه‌ش بکه‌، هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک 4-5 که‌س. هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک سێ پارچه‌ کاخه‌زی A5 ی بده‌رێ، (گه‌ر بکرێ هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک ڕه‌نگی جیاواز) له‌ سه‌ری نووسرابێ:

«چی پێویسته‌ بۆ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌که‌ی ئێوه‌ به‌ شێوازێکی دێمۆکراتانه‌ بڕیار بدات؟ ڕێک بکه‌ون له‌سه‌ر 2-3 مه‌رج. هه‌ر مه‌رجێک له‌سه‌ر پارچه‌ کاخه‌زێک بنووسن. درشت بنووسن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ دووریی چه‌ند مه‌تره‌وه‌ ببینرێ».

هه‌تا به‌شداربوان له‌ کاری خۆیان ده‌بنه‌وه‌، ڕێبه‌ری پۆل «چه‌رخی دێمۆکراسی» له‌سه‌ر کاخه‌زێکی گه‌وره‌ ده‌کێشێ و به‌ دیوارێکدا هه‌ڵی ده‌واسێ. ده‌بێ ڕووبه‌رێکی فره‌وان له‌ ده‌وری چه‌رخه‌که‌ کراوه‌ بێ چونکه‌ پاشان وه‌ڵامی به‌شداربوانی لێ ده‌درێ ده‌رباره‌ی «مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسی».

2) گردبوونه‌وه‌ و پاشخان

ڕێبه‌ری پۆل قۆناخه‌ جیاوازه‌کانی «پڕۆسه‌ی بڕیار» به‌ یارمه‌تیی «چه‌رخی دێمۆکراسی» ڕوون ده‌کاته‌وه‌.

3) پێشکه‌ش کردنی پلاتفۆرمی دێمۆکراتی ده‌سته‌کانی کار

هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک نوێنه‌رێکی خۆی دیاری ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی بچێته‌ پێش و «مه‌رج» ـه‌کانی خۆیان که‌ له‌سه‌ر کاخه‌زی A5 نووسراوه‌، نێزیک ئه‌و قۆناخه‌ی مه‌رجه‌که‌ ده‌گرێته‌وه‌، هه‌ڵواسن.
جاروبار مه‌رج هه‌یه‌ به‌ ئاسانی جێی نابێته‌وه‌ له‌ قۆناخێکی دیاریکراودا. له‌وانه‌یه‌ به‌شێک نه‌بن له‌ »پڕۆسه‌ی بڕیاردان»، به‌شێک بن له‌ »به‌ها بنه‌ڕه‌تییه‌کان». گه‌ر په‌یوه‌ندییان هه‌بوو به‌ »ده‌رکی ڕۆشناک» ـه‌وه‌ ئه‌وا ده‌خرێنه‌ نێوه‌ندی چه‌رخه‌که‌.
قۆناخ هه‌یه‌ له‌و مه‌رجانه‌ بێبه‌ش بێ؟

4) ورد کردنه‌وه‌ی «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»

– ڕێبه‌ری پۆل، پێشکات «کێله‌ڕێ» ی داناوه‌ ده‌رباره‌ی «پێوانه‌ی دێمۆکراسی». ئه‌م پارچه‌ کاخه‌زانه‌، هه‌ر یه‌که‌یان، نێزیک قۆناخی خۆی له‌ »پڕۆسه‌ی بڕیار» دا هه‌ڵده‌واسرێ و به‌ کورتی ڕوون ده‌کرێته‌وه‌.

– ڕێبه‌ری پۆل، وه‌ڵامی ده‌سته‌کانی کار ده‌رباره‌ی پلاتفۆرمی دێمۆکرات به‌راورد ده‌کات به‌ «پێوانه‌ی دێمۆکراسی». زۆر جار پلاتفۆرمه‌کان به‌ ده‌سته‌واژه‌ی گشتیی وه‌ها ڕوون ده‌کرێنه‌وه‌، ڕێک دێن له‌گه‌ڵ پێوه‌ره‌کان.

5) هه‌ڵسه‌نگاندن: «پڕۆسه‌ی بڕیار» له‌ ده‌سته‌ی کاری خۆماندا و «پێوانه‌ی دێمۆکراسی»

هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک به‌ هاوده‌نگی بڕیاری ڕێساکانی خۆی داوه‌. ئه‌وجا ئه‌م ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ ده‌خرێته‌ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌وه‌ به‌رانبه‌ر «پێوانه‌ی دێمۆکراسی».

«فۆرمی هه‌ڵسه‌نگاندن» دابه‌ش بکه‌ به‌سه‌ر ده‌سته‌کاندا بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر ده‌سته‌یه‌ک کاره‌که‌ی خۆی هه‌ڵسه‌نگێنێ.
له‌ هه‌موو پۆله‌که‌دا بگه‌ڕێ بزانه‌:

– که‌س باس له‌وه‌ ده‌کات ئایه‌ »کۆنترۆڵیان هه‌یه‌ به‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤدا» (له‌ ڕاستیدا ڕێبه‌ری پۆل ئه‌م ڕۆژه‌ڤه‌ی داڕشتوه‌).

– هیچ ده‌سته‌یه‌ک هه‌یه‌ تێیدا هه‌موو ئه‌ندامان پێیان وه‌ها بێ له‌ بڕیارداندا وه‌ک یه‌ک ده‌ستڕۆ بن.

– ئه‌و خاڵه‌ چۆن یه‌کلا ده‌بێته‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی په‌نا به‌ریته‌ به‌ر ده‌نگدان؟

6) هێڵی کۆتا: «هێڵ» ێک ڕاکێشه‌ (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌) و ئه‌وجا هه‌ر که‌سێک هه‌ڵوێست وه‌ر ده‌گرێ له‌م گریمانانه‌ی خواره‌وه‌:

– من ده‌زانم ئه‌و مه‌رجانه‌ چین بۆ ئه‌وه‌ی «پڕۆسه‌ی بڕیار» دێمۆکراتانه‌ بێ
– ده‌رفه‌تم هه‌بوو چالاکانه‌ به‌شداربم
– خۆشم لێ گوزه‌را

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی, پیاده‌كردن‏

په‌یوه‌ست

مه‌به‌ست

ده‌رفه‌ت بده‌ به‌شداربوان:
– پێشمه‌رج و بیرۆکه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی دێمۆکراسی به‌سه‌ر خۆیاندا پیاده‌ بکه‌ن
– بیر بکه‌نه‌وه‌ له‌ واتای دروست کردنی په‌یوه‌ستی دێمۆکرات
– به‌ مێتودی «گه‌رمه‌کورسی» (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌) گرژیی نێوان نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» بخه‌نه‌ به‌رهه‌ست.

1. قۆناخه‌کانی «شیرازه‌هۆن» له‌ پڕۆسه‌ی دێمۆکراسیدا

داوا له‌ به‌شدرابوان بکه‌ له‌ شێوه‌ی بازنه‌دا دابنیشن، بزانه‌ که‌ی دوا جار به‌م جۆره‌ دانیشتوون و چییان له‌لا باش بوه‌. به‌م جۆره‌ له‌گه‌ڵیان بدوێ:

ئه‌مه‌ شێوازێکه‌ له‌ په‌یوه‌ستی دێمۆکرات – هه‌مووتان له‌ یه‌ک ئاستدا. ڕوه‌و ناخ، پشته‌و ده‌ره‌وه‌، سه‌رنجتان ڕووی له‌ دۆزه‌کانی هاوکۆی خۆتانه‌. گه‌ر ئه‌ندامێکی نوێ بێته‌ ڕیزه‌وه‌ ده‌بێ هه‌موو ببزوون. به‌ڵام، ئایه‌ ئه‌م په‌یوه‌سته‌ ئه‌وه‌نده‌ دێمۆکراته‌ وه‌ک به‌ ڕوخسار دیاره‌؟

داوا له‌ به‌شداربوان بکه‌ بیردانه‌وه‌ی خۆیان بخه‌نه‌ گۆ. ئه‌وجا به‌رده‌وام به‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئایه‌ ده‌رفه‌ت هه‌یه‌ بۆ ئه‌م په‌یوه‌سته‌ ببێته‌ په‌یوه‌ستێکی دێمۆکرات. ئه‌وسا ده‌بێ وه‌ڵامی ئه‌م دوو ده‌سته‌ پرسیاره‌ بدرێته‌وه‌:

– ئێمه‌ کێین؟ چیمان هه‌یه‌ هاوکۆ بێ؟ بۆچی ڕێک ئێمه‌ لێره‌ دانیشتووین نه‌ک که‌سانی دیکه‌؟ ده‌کرێ هه‌رچی هات ببێته‌ ئه‌ندام؟ بێ هیچ مه‌رجێک؟

– ده‌سه‌ڵاتمان چییه‌؟ چی هه‌یه‌ ئێمه‌ بمانه‌وێت و بتوانین ئه‌نجامی بده‌ین؟ باسێک بتوانین بیخه‌ینه‌ ڕۆژه‌ڤه‌وه‌؟

لێره‌دا ناسنامه‌ی بنه‌ڕه‌تیی دێمۆکراتانه‌ پێشکه‌ش بکه‌:

2. قۆناخه‌کانی دیکه‌ له‌ پڕۆسه‌ی دێمۆکراسیدا

پوخته‌ی کاری هه‌نگاوی یه‌که‌م لێره‌ له‌ »چه‌رخی دێمۆکراسی» دا کۆ بکه‌وه‌. وشه‌ی «ئه‌ندامه‌تی» له‌ قۆناخی یه‌که‌م و «ڕۆژه‌ڤ» له‌ دوه‌مدا بنووسه‌. کورته‌یه‌کی «بێنه‌وبه‌ره» له‌ ژێر سه‌ردێڕی «به‌شداری» له‌ قۆناخی سێیه‌مدا و پاشان کورته‌یه‌کی «بڕیاردان» له‌ ژێر ناوی «بڕیار» له‌ قۆناخی چواره‌مدا تۆمار بکه‌. له‌ ناوه‌ندی چه‌رخه‌که‌شدا بنووسه‌ »ده‌رک». ئه‌میان له‌ هه‌موو قۆناخه‌کانی پڕۆسه‌که‌دا پێویسته‌.

3. فه‌رهه‌نگی نێو په‌یوه‌ست

«ئاخافتنی-گه‌رمه‌کورسی» (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌: ) دامه‌زرێنه‌ ده‌رباره‌ی فه‌رهه‌نگی دێمۆکراتانه‌ له‌م په‌یوه‌سته‌ی ئێستا پێک هاتوه‌. گریمانه‌یه‌ک بخه‌ به‌رباس و داوای هه‌ڵوێست له‌ به‌شداربوان بکه‌. ئه‌وه‌ی گریمانه‌که‌ ده‌یسه‌لمێنێ هه‌ڵستێته‌ سه‌ر پێ، ده‌نا له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ دانیشێت. یه‌کبه‌یه‌کی به‌شداربوان هان بده‌ دیدی خۆی ڕوون بکاته‌وه‌: بۆ دانیشتوه‌، بۆ وه‌ستاوه؟ لێره‌دا جێی گفتوگۆ و مشتومڕ نییه‌. گه‌ر ده‌رفه‌ت هاته‌ پێش ئاماژه‌ به‌ نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» بکه‌. شه‌ش – هه‌فت گریمانه‌ی ئه‌م لیسته‌یه‌ به‌کار بهێنه‌، گرینگه‌ یه‌که‌م و دوا خاڵیان له‌گه‌ڵ بێ.

1-         له‌ هه‌موو ده‌سته‌یه‌کدا، ڕێبه‌رێک هه‌یه‌

2-         کاتی بڕیاردان مرۆڤ ده‌بێ «به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی» ڕه‌چاو بگرێ

3-         منم بڕیار به‌سه‌ر ژیانی خۆمدا ده‌ده‌م

4-         شێوازی «پشکی ته‌رخان – کۆتا Quota» بۆ پێشخستنی «یه‌کسانیی زایه‌ند» باشه‌

5-         لاوان ده‌بێ گوێ له‌ که‌سانی ته‌مه‌ندارتر بگرن

6-         من ده‌سه‌ڵاتم گه‌ره‌که‌

7-         له‌ هه‌موو سازمانێکدا، که‌سانی سه‌رته‌ڵ (ئه‌لیت، نوخبه‌) ده‌بنه‌ بڕیارده‌ر

8-         گه‌ر ژنێک پێی خۆش بێ ڕووپۆشی له‌سه‌ر بێ، ئازادیی خۆیه‌تی

9-         خه‌ڵک به‌گشتی بڕیاری ژیرانه‌ ده‌ده‌ن

10-    شیرازه‌یه‌کی زایه‌نده‌کی هه‌یه‌ ڕێ ده‌دات سته‌م به‌رانبه‌ر ئافره‌تان بکرێ

11-      مرۆڤ ده‌بێ ڕێز له‌و بڕیاره‌ بگرێ که‌ ده‌درێ، با پێیشی هه‌ڵه‌ بێ

سه‌رنج
– گریمانه‌کانی سه‌ره‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌ست ورووژێنه‌ر بن
– زۆر جار نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» و «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» یه‌ک ناگرنه‌وه‌. تێبینی بکه‌ جار هه‌یه‌ مرۆڤ «مامناوه‌نده»، ده‌یه‌وێ هه‌م دانیشێ و هه‌م ڕاوه‌ستێ.
– «ئاخافتنی – گه‌رمه‌کورسی» بۆ خۆی ده‌ربڕینه‌ له‌ به‌ها بنه‌ڕه‌تییه‌کانی دێمۆکراسی: «مرۆڤ هان ده‌درێ بۆ وه‌رگرتنی هه‌ڵوێستی سه‌رفه‌راز و به‌ یه‌کسانیش ڕێز له‌ هه‌ڵوێستی هه‌موان ده‌گیرێ».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی, پیاده‌كردن‏

بژاره‌کانی ئازاد و نه‌وزاد

مه‌به‌ست
– به‌م دیلێمما (کێشه‌ی دووسه‌ره‌) یه‌، جیاوازیی نێوان «بڕیارێکی کۆبه‌ند» (بڕیارێک هه‌موو په‌یوه‌ست پابه‌ندی بێ) و «بێنه‌وربه‌ره‌ی ئازادانه» پێشان ده‌دات
– بژاره‌کانی دیکه‌ی پڕۆسه‌ی دێمۆکراسی پێشان ده‌دات – ئانارکی و چاودێری – پێشانیشی ده‌دات چۆن ئه‌و بژارانه‌ زووتر خۆ ده‌ده‌ن به‌ده‌سته‌وه‌ وه‌ک چاره‌سه‌ری دێمۆکراتانه‌.

Read more ›

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی, پیاده‌كردن‏

دوو ڕوخساره‌که‌ی دێمۆکراسی

مه‌به‌ست

– تۆژینه‌وه‌یه‌ له‌ مه‌یل ئه‌م گرووپه‌ بۆ دێمۆکراسی

– به‌ دوو جار پیاده‌ کردنی مێتودی «چوار گۆشه‌ی گفتوگۆ» ده‌رفه‌ت بده‌ به‌شداربوان هه‌ستی خۆیان ده‌رباره‌ی دێمۆکراسی ده‌رببڕن (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌).

1) «چوار گۆشه»: ڕێکاری ئایه‌تی (پۆزه‌تیڤ) ـی دێمۆکراسی

به‌ دیدی ئێوه‌ کامه‌یه‌ لایه‌نی ئایه‌تی له‌ دێمۆکراسیدا:

1-    هه‌موو که‌س بۆی هه‌یه‌ به‌شدار بێ

2-    ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه‌

3-    بڕیاره‌کان باشتر ده‌بن

4-    خاڵی دیکه‌

(له‌وانه‌یه‌ که‌سێک داوای ڕوون کردنه‌وه‌ و پێناسه‌ بکات. وه‌ڵام ئه‌وه‌یه‌ به‌شداربوان ئازادن، پرسیاره‌کان وه‌ها لێک بده‌نه‌وه‌ که‌ به‌ باشی ده‌زانن.

ئه‌و به‌شداربوانه‌ی گۆشه‌ی «خاڵی دیکه» هه‌ڵده‌بژێرن، به‌گشتی هه‌ڵبژاردنێکی نایه‌تی ده‌که‌ن – هیچ گۆشه‌یه‌کی دیکه‌یان له‌ لا په‌سه‌ند نییه‌. له‌وانه‌یه‌ پاش ڕامانێکی زیاتر ڕووکارێکی ئایه‌تی هه‌ڵبژێرن).

1) «چوار گۆشه»: ڕێکاری نایه‌تی (نێگه‌تیڤ) ـی دێمۆکراسی

چی سه‌خته‌، دژواره‌، کێشه‌داره‌ له‌ دێمۆکراسیدا؟

بۆ نموونه‌: له‌ دێمۆکراتاندنی په‌یوه‌سته‌که‌ی خۆتاندا – کارخانه‌، کۆمه‌ڵه‌، کۆمیون، وه‌ڵات و… هتد – چ ده‌رئه‌نجامێکی نایه‌تی ده‌بێ؟

1-    ئاژاوڵه‌ (بێسه‌روبه‌ری، هه‌را)

2-    که‌س به‌رپرسایه‌تی ناگرێته‌ ئه‌ستۆ

3-    بڕیاره‌کان خراپتر ده‌بن

4-    خاڵی دیکه‌

2) ئه‌نجامگیری

سه‌رنجی به‌شداربوان ڕاکێشه‌ بۆ ئه‌و گۆشه‌یه‌ی زۆرترین و ئه‌وه‌ی که‌مترین لایه‌نگری هه‌بوو له‌ هه‌ردوو ڕاپرسییه‌که‌دا.

تێبینی

له‌ ڕاپرسیی یه‌که‌مدا زۆر جار وه‌ها ده‌بێ گۆشه‌ی «هه‌موو که‌س بۆی هه‌یه‌ به‌شدار بێ» زۆرترین لایه‌نگری ده‌بێ و گۆشه‌ی «ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه» که‌مترین لایه‌نگر.
ئه‌م ڕاهێنانه‌ ده‌روازه‌یه‌کی باشه‌ بۆ کارێکی سیسته‌ماتیکی ورد و درێژمه‌ودا ده‌رباره‌ی دۆزه‌کانی دێمۆکراسی. گه‌ر ئه‌م گرووپه‌ی به‌شداربوان که‌متر سه‌رنجی دایه‌ بژاره‌ی «ده‌سه‌ڵات پشتیوانیی زۆرینه‌ی هه‌یه» – که‌ شاخاڵه‌ له‌ دیدی دێمۆکراسیی باوی ڕۆژاوادا – ئه‌وسا وه‌ها باشه‌ ده‌رفه‌تی بیردانه‌وه‌ی زیادتری بۆ بڕه‌خسێنین‌.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی, پیاده‌كردن‏