Monthly Archives: March 2010

سێره‌ی گرووپ

لێره‌دا هه‌موو به‌شداربوان له‌ ڕێی گفتوگۆ و هه‌ڵسه‌نگاندنی بابه‌تێکی تایبه‌ت به‌ شێوه‌یه‌کی چوست به‌شدار ده‌بن. دوور نییه‌ بگه‌نه‌ وێنه‌یه‌کی هاوکۆ ده‌رباره‌ی سه‌رشاری باسه‌که‌ و له‌ویشه‌وه‌ به‌ره‌و داڕشتنی پلانی کار. ئه‌م مێتوده‌ ده‌کرێ بخرێته‌ کار بۆ پێوانه‌ی جۆرایه‌تی، داڕشتنی فۆرمی ڕاپرسی، داڕشتنی پێناسه‌ی چه‌مک و هه‌روه‌ها بۆ چاره‌ کردنی ناڕه‌زایی.

ژماره‌ی به‌شداربوان ده‌بێ ئه‌وپه‌ڕه‌که‌ی 25-30 که‌س بن. مێتوده‌که‌ش ئه‌م هه‌نگاوانه‌ی هه‌یه‌:

1)      دیاری کردنی بابه‌ت

2)      بیرۆکه‌بارانه‌

3)      پێشه‌می دانان – یه‌کیه‌ک یان به‌ گرووپ

4)      هه‌ڵسه‌نگاندنی باری ئێستا – یه‌کیه‌ک یان به‌ گرووپ

5)      شرۆڤه‌کاریی هاوکۆ

هه‌روه‌ها بڕوانه‌ ڕاهێنانی «جه‌خت له‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤ»

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

گرووپی تێهه‌ڵکێش

مێتودێکی ساکار و کاریگه‌ره‌، گورج زانیاری په‌خشان ده‌کات له‌ نێو گرووپی گه‌وره‌دا. به‌ تێکبه‌ستن له‌گه‌ڵ «بازنه» دا به‌شداری ده‌گاته‌ ئه‌وپه‌ڕی. بریتییه‌ له‌وه‌ی گرووپی نوێ دروست ده‌که‌یت له‌ ئه‌ندامی گرووپه‌ جیاوازه‌کانی بازنه‌ی گفتوگۆی پێشوو. له‌ هه‌ر گرووپێکی تێهه‌ڵکێشدا، نوێنه‌ری گشت گفتوگۆیه‌کانی تێدایه‌. به‌م جۆره‌ هه‌موو که‌سێک زانیاری وه‌رده‌گرێ ده‌رباره‌ی گفتوگۆی سه‌رجه‌م گرووپه‌کان و ئه‌مه‌ش به‌ ماوه‌یه‌کی ته‌واو کورتتر له‌وه‌ی هه‌ر گرووپێک کاری خۆی بۆ هه‌موان ڕوون بکاته‌وه‌.

ئه‌وجا بڕوانه‌ ڕاهێنانی «فراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان» و «کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مه‌ده‌نیی ڕاهێزراو».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ

نێزیکه‌ی سه‌د که‌سێک کۆ ده‌بنه‌وه‌ بۆ په‌یدۆزیی به‌رژه‌وه‌ندی هاوکۆ، ڕێک که‌وتن له‌سه‌ر پێناسه‌ و واتالێکدانه‌وه‌، هه‌روه‌ها بۆ گفتوگۆ ده‌رباره‌ی پێشنیازی کاری ئایه‌نده‌. ئه‌م کۆنفه‌رانسه‌ بریتییه‌ له‌ سێ سووڕی گفتوگۆ. ڕێبه‌ری کۆنفه‌رانس بابه‌ت و ڕۆژه‌ڤ دیاری ده‌کات، به‌شداربوان گرووپی بچووکی ئه‌وپه‌ڕه‌که‌ی 8 که‌سی پێک دێنن.

1)       سووڕی یه‌که‌م بۆ «گرووپی بنه‌ما» یه‌، گرووپی پڕۆژه‌ی جیاواز، ده‌سته‌ی کاری نێو تۆڕێکی دیاریکراو یان به‌شی جۆراوجۆری سازمانێک. ئه‌ندامانی ئه‌م گرووپانه‌ی بنه‌ما له‌م سووڕه‌دا له‌ تێما (بابه‌ت) یه‌کی تایبه‌ت قووڵ ده‌بنه‌وه‌.

2)       له‌ سووڕی دوه‌مدا «گرووپی تێهه‌ڵکێش» بریتییه‌ له‌ تێهه‌ڵکێش کردنی گرووپه‌ جیاوازه‌کانی بنه‌ما له‌ گرووپی تازه‌دا (پاشان زیادتر ڕوون ده‌کرێته‌وه‌). ئه‌مان گفتوگۆی سووڕی یه‌که‌م ده‌خه‌نه‌ به‌رباس، هه‌ڵیده‌سه‌نگێنن، سه‌رنجی له‌سه‌ر ده‌ده‌ن و زیاتر تێیدا قووڵ ده‌بنه‌وه‌.

3)       له‌ سووڕی سێیه‌مدا، گرووپی به‌رایی، «گرووپی بنه‌ما» باسه‌که‌ ده‌گرنه‌وه‌ ده‌ست. به‌ شێوه‌یه‌کی هاوکۆ کار ده‌که‌ن بۆ دۆزینه‌وه‌ی ستراتیژ بۆ ڕاستاندن (پیاده‌ کردن) ی ئه‌و بیرۆکه‌ و پێشنیازانه‌ی له‌ سووڕی یه‌که‌م و دوه‌مدا هاتنه‌ به‌رهه‌م. گه‌ر به‌شداربوانی ئه‌م کۆنفه‌رانسه‌ تێکه‌ڵه‌ی هه‌ڕه‌مه‌کیی چه‌ندین تۆڕ و سازمان بن ئه‌وا ده‌کرێ له‌م سووڕه‌دا گرووپ له‌ که‌سانی هاوپڕۆژه‌ پێک بهێنرێت بۆ ئه‌وه‌ی باسه‌کانیان کۆ ببێته‌وه‌.

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ ده‌ستاوێژێکی به‌هێزه‌ بۆ ئافراندنی به‌شداری و هاوڕایی بۆ کاری داهاتوو. سه‌رکه‌وتنی کۆنفه‌رانسی دیالۆگ پێویستی به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی ڕوون هه‌یه‌. ده‌بێ هه‌م گرووپه‌کانی به‌ باشی پێک هێنرابن و هه‌م پێشکات بابه‌تی گفتوگۆی جیاوازیان بۆ ئاماده‌ کرابێ.

ئه‌وجا بڕوانه‌ ڕاهێنانی «فراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان» (بۆ سازمان داڕێژراوه‌) و هه‌روه‌ها ڕاهێنانی «کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مه‌ده‌نیی ڕاهێزراو» (بۆ تۆڕێک داڕێژراوه‌ که‌ نوێنه‌رانی چه‌ندین سازمانی تێدا بێ).

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

نه‌خشه‌ی ده‌رفه‌ت

جۆرێکی دیکه‌یه‌ له‌ «بیرۆکه‌بارانه» ده‌رفه‌ت ده‌داته‌ به‌شداربوان به‌ شێوه‌یه‌کی نوێ چالاکی یان پڕۆژه‌ی داهاتوویان پێشان بده‌ن.
– به‌شداربوان به‌ خه‌یاڵ وه‌های داده‌نێن که‌ چالاکییه‌که‌ ته‌واو بوه‌ و ئه‌مان ئێستا کۆبوونه‌ته‌وه‌ بۆ «یاد کردنه‌وه‌ی» ئه‌و چالاکییه‌. هه‌ر بیره‌وه‌رییه‌ک له‌سه‌ر یه‌ک پارچه‌کاخه‌زی «یادنامه» بنووسن
– «یادنامه‌کان» له‌ سه‌ر «تابلۆی ئاڕاسته»، له‌ به‌شه‌کانی: «به‌رخواسته»، «به‌رخواست نییه»، «به‌رشیمانه‌یه»‌، و «به‌رشیمانه‌ نییه» جێ ده‌گرن.
– ئه‌وجا ئه‌م «نه‌خشه‌ی ده‌رفه‌ت» ـه‌ که‌ زاده‌ی به‌شداری و ئافراندنی هه‌موانه‌، ده‌که‌ینه‌ سه‌رشار بۆ داڕشتنی پلانی کار.

زۆر به‌سه‌رهاتی نێو چالاکی و پڕۆژه‌ له‌و جۆره‌ن پێشبینی ناکرێن: ده‌وروبه‌ر به‌و جۆره‌ هه‌ڵناسووڕێ که‌ چاوه‌ڕوانی بووین، هه‌ڵسوکه‌وتی به‌شداربوان ده‌رئه‌نجامی وه‌های هه‌بوو پێشبینی لێ نه‌کرا. ڕووداوی وه‌ها به‌ ئه‌ندازه‌ی ڕووداوی به‌رنامه‌دار کاریگه‌ری هه‌یه‌.
ئه‌م جۆره‌ «بیرۆکه‌بارانه» یه‌ ڕێ ده‌داته‌ به‌شداربوان مه‌ودا له‌ پلانه‌کانی خۆیان وه‌ربگرن – و ئه‌وانه‌یش که‌ هێشتا پلانیان دانه‌ڕشتوه‌ به‌ هه‌مان هه‌لومه‌رج به‌شداربن.
بڕوانه‌ ڕاهێنانی «کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مه‌ده‌نیی ڕاهێزراو».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

چوار گۆشه

«چوار گۆشه» بۆ وه‌رگرتنی هه‌ڵوێست و هه‌ڵبژاردنه‌. ئه‌م مێتوده‌ هه‌م بۆ سه‌ره‌تای گفتوگۆ و هه‌م بۆ قووڵبوونه‌وه‌ کارایه‌. ته‌نانه‌ت مرۆڤی هه‌ره‌ بێده‌نگ، بێ هه‌را و بێ ئاماژه‌ پێ کردن، لێره‌دا دێته‌ گۆ. ئه‌م مێتوده‌ بۆ گرووپی گه‌وره‌ش ده‌ست ده‌دات.
ڕێبه‌ری خول چوار بژاره‌، چوار ڕێگه‌ی جیاواز پێشنیاز ده‌کات. هه‌ر بژاره‌یه‌ک گۆشه‌یه‌کی ژووه‌که‌ ده‌گرێت. داوا له‌ به‌شداربوان ده‌کات، هه‌ر یه‌که‌ به‌ بۆچوونی خۆی ئه‌و گۆشه‌یه‌ بگرێ که‌ ئێستا باشتر له‌گه‌ڵ بیروڕای خۆی ده‌گونجێت.
پاش ئه‌وه‌ی هه‌موو که‌سێک گۆشه‌ی خۆی دۆزییه‌وه‌، له‌ گۆشه‌کاندا چه‌ند خوله‌کێک گفتوگۆ ده‌کرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی بۆ من ئێره‌م پێ باش بوو. ئه‌وجا یه‌ک دوو که‌س له‌ هه‌ر گرووپێک ڕوانگه‌ی خۆیان بۆ هه‌موان ڕوون ده‌که‌نه‌وه‌.
ڕێبه‌ری خول داوا له‌ به‌شداربوان ده‌کات، گه‌ر به‌ده‌م گفتوگۆوه‌ بیروڕای خۆیان گۆڕی، ئازادانه‌ گۆشه‌ بگۆڕن. گیر نه‌خۆن.
چوار بژاره‌ی چوار گۆشه‌که‌ وه‌ها بێلایه‌ن باس بکه‌ که‌ هیچیان ئاماژه‌ به‌ دروستی و نادروستیی بۆچوون نه‌دات.
هه‌رده‌م یه‌ک له‌ بژاره‌کان ڤه‌کری بێ (ئاواڵه‌ بێ، بۆ نموونه‌: بۆچوونی دیکه‌.)
بڕوانه‌ «دوو ڕووخساری دێمۆکراسی»

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

نیشانه‌کاری

«نیشانه‌کاری» مێتودێکی خێرا و به‌رچاوه‌ بۆ پۆلێن و پێشه‌میدانی گه‌لده‌ست.

ژماره‌یه‌ک کاڵای نیشانه‌کاری (دوگمه‌ی تایبه‌ت بێ یان خامه‌ی درشتنووس یان… هتد) به‌ یه‌کسانی به‌سه‌ر هه‌مواندا دابه‌ش ده‌کرێ، بۆ نیشانه‌ کردنی چه‌ندین خاڵ و پێشنیازی که‌ زووتر گرووپه‌که‌ تۆماریان کردوون. مرۆڤ ته‌واو به‌ ئاره‌زووی خۆی بابه‌ته‌کان نیشانه‌ ده‌کات.

«نیشانه‌کاری» په‌یجۆرییه‌کی پێشده‌سته‌ بۆ زانینی هه‌ڵوێستی به‌شداربوان، نه‌ بڕیاره‌ و نه‌ هه‌ڵبژاردن. مه‌به‌ست به‌راورد کردنی پێشنیازه‌کانه‌ به‌ یه‌کدی و نیشانه‌ کردنی ئه‌وه‌یانه‌ که‌ مرۆڤ، له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ک بێ، لای هۆشپه‌سه‌نده‌.

«نیشانه‌کاری» له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا هه‌ڵوێستی گرووپه‌که‌ پێشان ده‌دا له‌ ئاست دۆزێکی تایبه‌تدا. به‌وه‌ش ده‌بێته‌ ژێرخانێکی بابه‌ته‌کی بۆ به‌رده‌وامیی کار.

«نیشانه‌کاری» زه‌مینه‌ بۆ به‌شداریی چوست خۆش ده‌کات، ته‌نانه‌ت که‌سانی هه‌ره‌ که‌نارگیر جێده‌ستیان دیار ده‌بێ.

بڕوانه‌ ڕاهێنانی «له‌ پێداویستییه‌وه‌ بۆ ماف».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

بیرۆکه‌بارانه

داوا له‌ گرووپه‌که‌ بکه‌ ئازادانه‌ گفتوگۆ ده‌رباره‌ی چه‌مک یان وشه‌یه‌ک بکه‌ن.

هه‌موو بیرۆکه‌یه‌کی هه‌موو ئه‌ندامان تۆمار ده‌کرێن. ڕێسا:

                          1-     هیچ بیرۆکه‌یه‌ک هه‌ڵه‌ نییه‌

                          2-     هیچ که‌سێک تێبینی نابێ له‌سه‌ر بیرۆکه‌ی که‌سێکی دیکه‌

                          3-     مه‌رج نییه‌ هاوڕای یه‌ک بن

– گورج بن، گرینگ ئه‌وه‌یه‌ سه‌ربه‌ستانه‌ چه‌ندین پێشنیاز بێته‌ کایه‌وه‌، بیرۆکه‌ ببارێ!

– ئه‌وجا که‌ بیرۆکه‌ نه‌ما، یان کات نه‌ما، دێینه‌ سه‌ر پۆلێن، هه‌ڵسه‌نگاندن و پێشخستنی بیرۆکه‌کان.

ده‌کرێ «بیرۆکه‌بارانه» بکرێته‌ کێبه‌رکێ، ئه‌و گرووپه‌ی له‌ ماوه‌ی ته‌رخاندا زیادترین ژماره‌ی بیرۆکه‌ی باراندوه‌، براوه‌یه‌. ده‌شکرێ که‌سه‌کی بێ، هه‌ر ئه‌ندامێک 5-6 پارچه‌ کاخه‌ز وه‌رده‌گری، هه‌ر پارچه‌یه‌ک بۆ یه‌ک بیرۆکه‌. زۆر جار بیرۆکه‌ی پێنجه‌م و شه‌شه‌م زیادتر سه‌رنجڕاکێشن.

بڕوانه‌ ڕاهێنانی «جه‌خت له‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤ» و «له‌ پێداویستییه‌وه‌ بۆ ماف».

 

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

ته‌کنیکی خۆسه‌پاندن

جار هه‌یه‌ به‌ ئاسانی که‌سێک یان چه‌ند که‌سێک زاڵ ده‌بن به‌سه‌ر جڤینێکدا، له‌وانه‌یشه‌ به‌ مێتودی ناجۆر. پرۆفیسوری نۆروێژی له‌ بواری ده‌روونناسیی جڤاکیدا Berit Ås پێنج «ته‌کنیکی خۆسه‌پاندن»‌‌ی دیاری کردوه‌ که‌ پیاو بۆ خۆ زاڵ کردن به‌کاریان ده‌هێنێ به‌رانبه‌ر هاوکاری ژن. له‌ ڕاستیدا ئه‌م ته‌کنیکانه‌ بۆ هه‌موو جۆره‌ خۆ زاڵ کردنێک به‌کار دێن، نه‌ک ته‌نها دژ به‌ ژن.

1)       «خه‌فاندن»: بێده‌نگ کردن یان که‌نار خستنی به‌رهه‌ڵستکاران له‌ ڕێی وێڵ کردنیانه‌وه‌.

2)       «شکاندن»: به‌ جۆرێکی فێڵاوی – وه‌ک به‌کار هێنانی وێکچواندنی به‌هێزی نادروست – سووکایه‌تی کردن به‌ که‌سێک، به‌ گوته‌ی ئه‌و که‌سه‌، به‌ ڕوخساری به‌… هتد

3)       «تاریکاندن»: شاردنه‌وه‌ یان ده‌ست گرتن به‌سه‌ر زانیاریدا. بۆ نموونه‌ زانیارییه‌کی هه‌یه‌ ته‌نها بدرێته‌ چه‌ند دۆست و هاوبیرێک و له‌ خه‌ڵکی دیکه‌ی بشاریته‌وه‌. زۆر جار ئه‌م دیارده‌یه‌ بێمه‌به‌ستیش ڕوو ده‌دات.

4)       «جووتچه‌پاندن»: که‌سی به‌رانبه‌ر بخرێته‌ بارێکی وه‌هاوه‌ هه‌ر ڕێگه‌یه‌ک هه‌ڵبژێرێ هه‌ر که‌وتن و سزای به‌ده‌مه‌وه‌ بێ.

5)       «شه‌رماندن»: مرۆڤ ناچار ده‌کرێت شه‌رم له‌ ڕه‌فتاری خۆی بکات و پێی وا بێ ئه‌وه‌ی به‌سه‌ری دێ گوناهی خۆیه‌تی. زۆر جار له‌ته‌ک «شکاندن» و «جووتچه‌پاندن» دا دێت.

هه‌ر به‌وه‌نده‌ی دیارده‌ی «ته‌کنیکی خۆسه‌پاندن» دیاری بکرێ و ناوی لێ بنرێ له‌ سووڕێکدا، له‌وانه‌یه‌ به‌س بێ بۆ ڕێبه‌ستن لێی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ نۆرمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان».

بۆ ئامۆژگاریی دیکه‌‌، بڕوانه‌ «ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر» له‌ خواره‌وه‌.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

گه‌رمه‌کورسی

مێتودێکی دیکه‌یه‌ داوای بیر کردنه‌وه‌یه‌کی قووڵتر ده‌کات. به‌شداربوان ئاشکرا هه‌ڵوێست وه‌رده‌گرن له‌ چه‌ند پرسیارێک ده‌رباره‌ی دۆزی به‌ها. هه‌ر که‌سێک به‌ «دانیشتن» یان «ڕابوون» بیروڕای خۆی ده‌رده‌بڕێ. ئه‌مه‌ش ڕێسا:

1)      هیچ که‌سێک گوته‌ی نابێ ده‌رباره‌ی هه‌ڵوێستی که‌سێکی دیکه‌

2)      هه‌موو به‌شداربوان به‌ وردی سه‌رنج ده‌ده‌نه‌ ئه‌وه‌ی ده‌گوترێ، وه‌ک گوته‌ی گه‌واهێک لێی وه‌رده‌گرن نه‌ک بابه‌تێک بۆ گفتوگۆ

3)      هه‌ڵوێست گۆڕین هه‌رده‌م ئازاده‌ بۆ هه‌موو که‌سێک

به‌شداربوان و هه‌روه‌ها ڕێبه‌ری خول له‌ یه‌ک بازنه‌ی گه‌وره‌دا داده‌نیشن. ڕێبه‌ری خول گریمانه‌یه‌ک ڕه‌پێش ده‌خات و به‌شداربوان ده‌بێ هه‌ڵوێستی لێ وه‌رگرن. ئه‌وه‌ی لای په‌سه‌نده‌ «ڕا بێ» (هه‌ستێته‌ سه‌ر پێیان). ئه‌وه‌ی گریمانه‌که‌ی لای په‌سه‌ند نییه‌، له‌ جێی خۆی دانیشتوه‌. گه‌ر که‌سێک دوودڵه‌، ده‌توانێ بچێته‌ سه‌ر چیچکان – بارێکی ناخۆش و سه‌خته‌، وه‌ک ڕاڕایی!

کاتێک گشتیان هه‌ڵوێستیان وه‌رگرت، ئه‌وجا چه‌ند که‌سێ ده‌رفه‌تی ده‌بێ خۆی ڕوون بکاته‌وه‌:

1) «تۆ به‌ پێوه‌ی. چۆنت بیر لێ کردۆته‌وه‌؟»

2)«تۆ دانیشتوی. بۆ؟»

پاش ئه‌وه‌ی که‌سانی خاوه‌ن دید و ڕا گوته‌یان ته‌واو ده‌که‌ن، ده‌چینه‌ سه‌ر گریمانه‌ی پاشی. گرینگه‌ گریمانه‌کان ڕوون و ساکار بن – نایاندنی نه‌بێ (نابێ، نه‌کرێ، نه‌چێ…). گه‌ر که‌سانێک هه‌بن گرفتدار، (په‌ککه‌وته‌، خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت) ده‌کرێ له‌ بری ڕابوون، ده‌ست هه‌ڵبڕن یان هه‌ر نیشانه‌یه‌کی دیکه‌ی گونجاو.

بڕوانه‌ ڕاهێنانی «په‌یوه‌ست».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

مژار

مژار بریتته‌ له‌ داستانی ڕووداوێک، جا خه‌یاڵکرد بێت یان ڕاستینه‌.

داستنی مژار ده‌شێ به‌ یه‌ک سووڕ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هه‌تا کۆتا، ده‌شکرێ پله‌ پله،‌ به‌سه‌ر بکرێته‌وه‌، مه‌به‌ست له‌ په‌یجۆریی مژار ئه‌ویه‌ ده‌رفه‌ت بدرێته‌ به‌شداربوان ڕێگه‌ی به‌ربژار بدۆزنه‌وه‌ و له‌ دۆزێکی به‌رجه‌سته‌دا چاره‌سه‌ر هه‌ڵبژێرن.

بڕوانه‌ «ده‌وڵه‌تی FD و ده‌وڵه‌تی ده‌ستووربه‌ند» و ڕاهێنانی «بژاره‌کانی ئازاد و نه‌وزاد».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

دیوه‌خانی کراوه‌ Open Space

لێره‌دا – به‌ پێچه‌وانه‌ی «کونفه‌رانسی دیالۆگ» – به‌شداربوان خۆیان ڕۆژه‌ڤی خۆیان داده‌ڕێژن، خۆیان ئاره‌زوومه‌ندانه‌ گرووپ ساز ده‌که‌ن بۆ گفتوگۆ ده‌رباره‌ی ئه‌و دۆزه‌ی لایان په‌سه‌نده‌.

ڕه‌وتی کۆنفه‌رانس به‌م جۆره‌یه‌

1)  مه‌یدانی بۆچوون – به‌شداربوان له‌ بازنه‌یه‌کی گه‌وره‌دا داده‌نیشن. گه‌ر که‌سێک باسێکی هه‌بێ، ڕێبه‌ری کۆنفه‌رانس هانی ده‌دا له‌م بازنه‌یه‌دا کورته‌یه‌کی باسه‌که‌ی خۆی بناسێنێت. سه‌ره‌باسه‌که‌ به‌ دیواردا هه‌ڵده‌واسرێ.

2)  بازاڕ – به‌شداربوان ده‌گه‌ڕێن به‌سه‌ر سه‌ره‌باسه‌کاندا که‌ جاڕ دراون. هه‌ر که‌س به‌ ئاره‌زووی خۆی باسێکیان هه‌ڵده‌بژێرێ. گرووپی گفتوگۆ ده‌رباره‌ی ئه‌و سه‌ره‌باسانه‌ پێک دێت. تێبینی بکه‌، ڕێبه‌ری کۆنفه‌رانس لێره‌دا فه‌رمانڕه‌وایی ناکات.

3)  گفتوگۆی نێو گرووپی بچووک

4)  گردبوونه‌وه‌ی هه‌موان، ڕاپۆرتاندنی باسی نێو گرووپه‌کان و پێک هێنانی گرووپی هاوبه‌رژه‌وه‌ند.

هه‌ر له‌ ده‌رزه‌نێک هه‌تا گرووپی چه‌ند سه‌د که‌سی ده‌توانی له‌م «دیوه‌خانی کراوه» دا به‌شدار بێ. مه‌به‌ست له‌م مێتوده‌ وه‌ده‌ست هێنانی ئه‌وپه‌ڕی به‌شدارییه‌ له‌ هه‌لومه‌رجی یه‌کساندا و هه‌روه‌ها ته‌رخان کردنی به‌رینترین مه‌ودایه‌ بۆ ڕێسای «سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی». بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانه‌:

Harrison Owen, Open Space Technology: A User’s Guide, Berrett-Koehler, 1997

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

به‌فرانگه

به‌فرانگه (یه‌خچاڵ. سه‌للاجه‌)

زۆر جار که‌میی کات ده‌بێته‌ کێشه‌ بۆ به‌شداریی چوستی ئه‌ندامان، به‌تایبه‌تی گه‌ر ژماره‌یان زۆر بێ. پرسیار و سه‌رنج زۆر ده‌بن و له‌وانه‌یه‌ کات نه‌بێ ڕێک ئه‌و کاته‌ بخرێنه‌ به‌رباس. وه‌ها باشه‌ به‌شێکیان بخرێنه‌ «به‌فرانگه» وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پاشان کاریان له‌سه‌ر بکه‌ین. ڕێبه‌ری خول پارچه‌ کاخه‌زێکی گه‌وره‌ به‌ دیواره‌وه‌ ده‌کاته‌ «به‌فرانگه» و هه‌ر پرسیارێک فریای نه‌که‌ون له‌ته‌ک ناوی خاوه‌ن پرسیاردا، له‌سه‌ر ئه‌و تابلۆیه‌ تۆمار ده‌کرێ. پاشان له‌ ده‌رفه‌تێکی گونجاودا بابه‌ته‌کان له‌ «به‌فرانگه» ده‌رده‌هێنرێن و ده‌خرێنه‌ به‌رباس. ئه‌وجا ده‌کرێ مێتودی «ڕۆژه‌ڤی هاوکۆ» (پاشان باسی دێ) بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ کارا بێ.

بڕوانه‌ ڕاهێنانی «بژاره‌کانی ئازاد و نه‌وزاد».


Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

مێتودی SWOT

مێتودێکه‌ بۆ په‌یجۆریی سازمان. ده‌گه‌ڕێ بۆ لایه‌نی به‌هێز و لاوازی ناوه‌کی، بۆ ده‌رفه‌ت و هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌ره‌کی و ئه‌وجا کاریگه‌ریی ئه‌م هۆکارانه‌ له‌سه‌ر چاره‌سه‌ر کردنی کێشه‌که‌ پێشان ده‌دات. SWOT کورتکراوه‌ی ئه‌م وشانه‌یه‌:

– هێزStrength

– لاوازییWeakness

– ده‌رفه‌تOpportunity

– هه‌ڕه‌شه‌Threat

به‌ گشتی چاره‌سه‌ری کێشه‌ ده‌که‌ینه‌ سه‌رشار و له‌وێوه‌ ئامانج دیاری ده‌که‌ین، مه‌به‌ست چییه‌؟ ئه‌وجا ئه‌م خاڵانه‌ دیاری ده‌که‌ین:

– هێزStrength– ی نێو سازمان که‌ یاریده‌ر بێ بۆ پێکانی ئامانج.

– لاوازییWeakness– ی نێو سازمان که‌ ڕێبه‌ست بێ بۆ پێکانی ئامانج.

– ده‌رفه‌تOpportunity– ی ده‌وره‌به‌ر ده‌یڕه‌خسێنێ بۆ پێکانی ئامانجی سازمانه‌که‌مان.

– هه‌ڕه‌شه‌Threat – ی ده‌وره‌به‌ر که‌ ده‌بێته‌ کۆسپ بۆ پێکانی ئامانجی سازمانه‌که‌مان.

ئه‌نجامی ئه‌م ڕووماڵ کردنه‌ ده‌بێته‌ بنه‌مای «پلانی کار» بۆ پێکانی ئامانج.

بڕوانه‌ ڕاهێنانی «فراژووتنێکی دێمۆکراتانه‌ی سازمان».


Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

کووره‌هه‌نگ

ماوه‌ی چه‌ند خوله‌کێک وانه‌گوتنه‌وه‌ ڕاده‌گێری، به‌شداربوان دوودوو پرسێکی تایبه‌ت گفتوگۆ ده‌که‌ن و پۆله‌که‌ پڕ ده‌بێ له‌ واژه‌واژ.

بڕوانه‌ «بژاره‌کانی ئازاد و نه‌وزاد».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

هێڵ

مێتودی «هێڵ» گه‌ر مه‌ودا به‌رین بێ، بۆ زۆر بار سوودبه‌خشه‌. ده‌کرێ وه‌ک بزوێنه‌ر، ته‌رمۆمه‌ترێکی خێرا و پێوه‌ر بخرێته‌ کار.

ڕێبه‌ر هێڵێکی خه‌یاڵکرد به‌ نێوه‌ندی ژووه‌که‌دا ده‌کێشێ. ئه‌مسه‌ریان نیشانه‌یه‌ بۆ «ئه‌رێ، ڕێک وه‌هایه!»، ئه‌وسه‌ریان ده‌ڵێ «نه‌خێر، نا، هیچ وا نییه‌!». به‌شداربوان ده‌بێ هه‌ڵوێست وه‌ر بگرن له‌ گریمانه‌یه‌کی ڕێبه‌ری خوله‌که‌ به‌وه‌ی جێیه‌ک له‌سه‌ر ئه‌و «هێڵ» ـه‌ بگرن. وه‌ها باشه‌ نێوه‌ندی هێڵه‌که‌ به‌ کاڵایه‌ک نیشانه‌ بکه‌ ئاسان نه‌بێ به‌شداربوان بێلایه‌ن بن و نێوه‌ند بگرن.

پاش ئه‌وه‌ی گشت به‌شداربوان جێی خۆیان له‌سه‌ر هێڵ ده‌گرن، ئه‌وجا ده‌رفه‌ت بده‌ چه‌ند که‌سێک دیدی خۆی ڕوون بکاته‌وه‌: بۆچی ئه‌و جێگه‌ و هه‌ڵوێسته‌ی گرتوه‌؟ له‌م مێتوده‌دا ئاشکرا ده‌بێ که‌ زۆر جار خه‌ڵک به‌ هه‌مان به‌ڵگه‌ و هۆکار جێگه‌ی جیاواز ده‌گرن و له‌وانه‌یشه‌ به‌ به‌ڵگه‌ و هۆکاری جیاوازه‌وه‌ له‌ یه‌ک جێگه‌دا کۆ ببنه‌وه‌.

ده‌کرێ چه‌ند گریمانه‌یه‌ک، به‌ دوا یه‌کدا، بخرێنه‌ به‌رباس و به‌شداربوانیش په‌یتاپه‌یتا هه‌ڵوێستیان لێ وه‌ربگرن.

بڕوانه‌ هه‌ر دوو ڕاهێنانی «پلاتفۆرمێکی دێمۆکرات» و «کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مه‌ده‌نیی ڕاهێزراو».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in مێتود, مێتودنامه‌

سووڕاندنی کارکردی جڤین

ڕێبه‌رایتیی جڤین ئه‌رکێکی ئاڵۆزه‌ و ده‌کرێ دابه‌ش بکرێت به‌سه‌ر چه‌ند که‌سێکدا. گه‌ر ئه‌م ئه‌رکه‌ له‌ نێو ئه‌ندامانی په‌یوه‌ستدا بسووڕێ، ئه‌وا هه‌موو که‌سێک ده‌رفه‌تی ده‌بێ بۆ په‌ی بردن به‌ چۆنیه‌تی چه‌رخانی سازمان و باشتر به‌رپرسایه‌تیی جڤین ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ.

ڕێبه‌ری جڤین – یه‌که‌م ئه‌رکی ڕێبه‌ر دابه‌شینی سه‌ره‌ی ئاخافتنه‌ له‌ جڤینه‌که‌دا و ئه‌وجا ڕێبه‌رایه‌تیشه‌ به‌وه‌ی:
–    داوا له‌ که‌سانی درێژدادڕ بکات بگه‌نه‌ کڕۆکی باس،
–    خۆی پوخته‌ی گفتوگۆی جڤین پێشکه‌ش بکات،
–    گفتوگۆ به‌ره‌و بڕیاردان به‌رێت و … هتد.
گرینگه‌ ڕێبه‌ری جڤین هاوکات باسی تایبه‌تیشی نه‌بێت. گه‌ر هه‌یبوو ده‌بێ که‌سێکی دیکه‌ بۆ ماوه‌یه‌ک ڕێبه‌رایه‌تییه‌که‌ بکات.
– سکرتێر – له‌ هه‌موو دۆزێکدا که‌ دێته‌ به‌رباس، بڕیاره‌که‌ دووباره‌ ڕوون ده‌کاته‌وه‌ و پرۆتۆکۆلنووسی ده‌کا بۆ دیڤچوون له‌ جڤینی داهاتوودا
– کاتڕاگر – که‌سێکه‌ ئاگاداری کاته‌، ڕێ نادات گفتوگۆ له‌ سنووری کاتی ته‌رخان ده‌رچێت و هه‌روه‌ها ئاگای له‌وه‌یه‌ جڤینه‌که‌ له‌ کاتی خۆیدا ته‌واو بێ. چونکه‌ که‌سێک هه‌یه‌ به‌رپرسی کاته‌، ئه‌وانه‌ی دیکه‌ خه‌ریکی خاڵه‌کانی جڤینه‌که‌ ده‌بن و په‌رۆشی کات نابن.
– چاودێر – وه‌ها باشه‌ به‌ر له‌ ده‌ستپێکی جڤین ناوزه‌د بکرێ به‌تایبه‌تی گه‌ر خاڵ هه‌بێ له‌ فه‌رهه‌نگی جڤیندا پێویستی به‌ سه‌رنجی تایبه‌ت بێ، بۆ نموونه‌: دابه‌شینی کاتی ئاخافتن، گوته‌ی زێڕینی وه‌ها شایانی تۆمار کردن بێ، ته‌کنیکی خۆسه‌پاندن، پێویستبوونی وچان و … هتد.
ته‌کنیکی یه‌که‌م و دوه‌م، «ده‌سکه‌لای ئاخافتن» و «سووڕ»، ئاسانه‌ یه‌کسه‌ر پیاده‌یان بکه‌یت و ئه‌نجامی باشیان لێ وه‌ربگریت. ته‌کنیکی «ڕۆژه‌ڤی هاوکۆ» و «سووڕاندنی کارکردی جڤین» پیویستیان به‌ ڕاهێنانه‌. گه‌ر مرۆڤ سه‌رکه‌وتوو بێ له‌ دامه‌زراندنی ئه‌م چوار ته‌کنیکه‌دا، ئه‌وا مه‌ودایه‌کی باش ده‌بڕێ له‌ دابه‌شینه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و ڕێبه‌ستن له‌ مه‌یلی هه‌ڵاواردن له‌ نێو سازماندا.
ئه‌وجا بڕوانه‌ ڕاهێنانی «فراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان».

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر, مێتود, مێتودنامه‌

ڕۆژه‌ڤی هاوکۆ

ده‌ستپێکی جڤین سووڕێکه‌ تێیدا ئه‌ندامان ڕوونی ده‌که‌نه‌وه‌:

کامه‌ پرس به‌لایانه‌وه‌ گرینگه‌ باس بکرێ –
مه‌به‌ستیان له‌و باسه‌ چییه‌: په‌خشانی زانیارییه‌، گفتوگۆیه‌ یان بڕیاردان –
ئه‌و باسه‌ چه‌ندی کات پێوسته‌ له‌م جڤینه‌دا –

وه‌ها باشه‌ ئه‌و خاڵانه‌ له‌سه‌ر کاخه‌زێکی گه‌وره‌ بنووسرێت بۆ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌موان ڕوون بێ. گه‌ر ئاشکرا بوو که‌ کاتی پێویست بۆ گفتوگۆی ئه‌و خاڵانه‌ی ڕۆژه‌ڤ سنووری کاتی ته‌رخانی جڤینه‌که‌ ده‌به‌زێنێ، ئه‌وسا ده‌بێ بێنه‌وبه‌ره‌ له‌گه‌ڵ یه‌کبه‌یه‌کی ئه‌ندامان بکرێ له‌سه‌ر کاتی پێویست بۆ خاڵه‌کانیان – له‌وانه‌یه‌ خاڵ هه‌بێ بخرێته‌ جڤینی داهاتوو. پاش ئه‌م بێنه‌وبه‌ره‌یه‌ بڕیار ده‌درێ له‌سه‌ر ڕیزبه‌ندی خاڵه‌کان، کامیان له‌ پێش و کامیان له‌ پاش دێنه‌ به‌رباس. ئه‌وجا هه‌ر که‌س به‌رپرسه‌ له‌وه‌ی خاڵه‌که‌ی خۆی پێشکه‌ش جڤینه‌که‌ بکات. ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ کات زۆر نابات و ده‌شبێته‌ مایه‌ی .

ڕیزبه‌ندییه‌کی «هاوکۆ» ی ڕۆژه.

»بڕوانه‌ «ڕێبه‌رایه‌تیی دێنمۆکراتانه‌

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر, مێتود, مێتودنامه‌

سووڕ

له‌ جڤیندا، نۆره‌ی ئاخافتن ده‌سووڕێ و هه‌موو که‌سێک به‌ ڕیز سه‌ره‌ی خۆی ده‌بێ. له‌ سه‌ره‌ی خۆیدا، مرۆڤ له‌ کاتی دیاریکراودا، چه‌ند خوله‌کێک، باسه‌که‌ی خۆی پێشکه‌ش ده‌کات بێ ئه‌وه‌ی که‌سی دیکه‌ پێی ببڕێ. له‌ سووڕدا مرۆڤ گه‌ر باسی تایبه‌تی نه‌بێ بۆی هه‌یه‌ له‌ نۆره‌ی خۆی خۆش بێ، به‌ڵام که‌س بۆی نییه‌ سه‌رنج و تێبینی هه‌بێ ده‌رباره‌ی گوته‌ی که‌سێکی دیکه‌، ئێره‌ بواری گفتوگۆ نییه‌.
بۆ ئه‌وه‌ی «سووڕ» به‌ ڕێکی بێ ڕێبه‌ر بچه‌رخێ ده‌بێ سه‌ره‌تا تێمایه‌ک (بابه‌تێکی باس) دیاری بکرێ، بۆ نموونه‌:

1- سووڕی ئێره‌ و ئێستا – لێره‌دا هه‌موو که‌سێک ئه‌و باسانه‌ ده‌کاته‌وه‌ که‌ ئێستا لێره‌دا خه‌یاڵی جه‌نجاڵ کردوه‌، بۆ ئه‌وه‌ی پاشان هه‌ر هه‌موو به‌ته‌واوی سه‌رنجه‌وه‌ به‌شداری جڤینه‌که‌مان بین.

2- سووڕی ڕۆژه‌ڤ – له‌ پرسه‌کانی ڕۆژه‌ڤی ئه‌م جڤینه‌ کامه‌ پرس به‌لای منه‌وه‌ له‌ هه‌موان گرینگتر بوو.

3- سووڕی ڕووماڵ – به‌ر له‌ ده‌ستپێکی گفتوگۆ، کامه‌ پرس گرینگه‌ کاتی گفتوگۆ له‌ یادمان بێ.

4- سووڕی پێشنیاز – پاش گفتوگۆ، هه‌ر که‌سێک پێشنیاز ده‌دات بۆ بڕیارێک، به‌ بێ به‌ڵگه‌کاری و گفتوگۆ

5- سووڕی کۆتا – ده‌مه‌و کۆتابوونی جڤین، چی باش بوو له‌م جڤینه‌دا و چی ده‌کرێ باشتر بێ.

بڕوانه‌ «ڕێبه‌رایه‌تیی دێنمۆکراتانه‌»

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر, مێتود, مێتودنامه‌

ده‌ستکه‌لای گوتار

تۆپێکی نه‌رم و‎ سووکه‌ڵه‌ ده‌درێته‌ ده‌ست که‌سی ئاخێوه‌ر و ده‌یکاته‌ جێی سه‌رنج. ئه‌م ده‌ستکه‌لایه‌ ماف ده‌داته‌ ئاخێوه‌ر گوته‌ی خۆی هه‌بێ بێ ئه‌وه‌ی که‌س پێی ببڕێ. ده‌ستکه‌لا بۆ ڕاکێشانی سه‌رنجی ئاپۆره‌یه‌ بۆ که‌سی ئاخێوه‌ر بێ ئه‌وه‌ی که‌سی دیکه‌ په‌رتی بکات. پاش که‌مێک ڕاهێنان مرۆڤ فێر ده‌بێ ته‌نانه‌ت له‌ جڤینی گه‌وره‌شدا بێ سه‌رۆک و ده‌مڕاست، به‌ ڕاده‌ست کردنی ئه‌م ده‌سته‌کلایه‌ نۆره‌ی ئاخافتن بداته‌ هاوڕێیان.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in ده‌ستاوێژ بۆ جڤینی باشتر, مێتود, مێتودنامه‌

له‌ پێداویستییه‌وه‌ بۆ ماف

مه‌به‌ست
ده‌رفه‌ت به‌ به‌شداربوان بده‌ بۆ ئه‌وه‌ی:
چالاکانه‌ خه‌ریکی «مافنامه‌ی مرۆڤ» – بن.
سه‌رنج بده‌نه‌ جیاوازیی نێوان بیرۆکه‌ی ئه‌بستراکت و گوزه‌رانی ڕۆژانه‌.

 1) «بیرۆکه‌بارانه»

به‌شدابوان دابه‌ش بکه‌ به‌سه‌ر گرووپی 5-6 که‌سیدا و ئه‌مه‌ش ڕێنوێنی:

– «گریمان سبه‌ی تووشی پێشهاتێکی کوشنده‌ ده‌بیت. له‌ سه‌ره‌مه‌رگدا پێشنیازێکت پێشکه‌ش ده‌کرێ که‌ جارێکی دیکه‌ بزێیته‌وه‌ (بێیته‌وه‌ دونیا)، به‌ڵام نه‌ وه‌ڵاتی تازه‌ت لێ دیاره‌ نه‌ پێگه‌ی جڤاکیی خێزانت. له‌ ئاست پێشنیازی وه‌ها ڕیسکداردا چی ده‌که‌یت؟

– وردتر بڵێین: هه‌لومه‌رجی ژیانێکی تاڕاده‌یک گونجاو، چییه‌؟ کامه‌ هه‌لومه‌رجه‌ی بنه‌ڕه‌تی ده‌بێ دابین بێ بۆ گوزه‌رانێکی مرۆڤدۆستانه‌؟ وه‌ڵامه‌کان، هه‌ر یه‌ک له‌سه‌ر پارچه‌ کاخه‌زێکی Post-It بنووسن. هه‌تا ده‌کرێ خاڵی به‌رجه‌سته‌ (کۆنکرێت) داڕێژن».

2) «مافنامه‌ی مرۆڤ»

نووسیاره‌که‌ی «مافنامه‌ی مرۆڤ» به‌سه‌ر به‌شداربواندا دابه‌ش بکه‌ و ده‌ خوله‌کیان بده‌رێ بیخوێننه‌وه‌. هه‌تا ئه‌وان ته‌واو ده‌بن، ئه‌م سه‌ره‌دێڕانه‌ له‌سه‌ر کاخه‌زێکی گه‌وره‌ به‌ خه‌تی درشت بنووسه‌وه‌ و پاشان کاخه‌زه‌که‌ به‌ دیواردا وه‌ها هه‌ڵواسه‌ له‌ هه‌موان دیار بێ:

HR_and_Democracy_3

 1) پۆلێن و به‌ستنه‌وه‌ی «پێداویستی» و «ماف»

داوا بکه‌ هه‌ر گرووپه‌ی وێکڕا «پێداویستیی بنه‌ڕه‌تی»‌‌ی «بیرۆکه‌بارانه»‌‌ی خۆیان پۆلێن بکه‌ن
کام له‌و خاڵانه‌ی گرووپه‌که‌ دیاریی کردوون، له‌ تابلۆی «مافنامه‌ی مرۆڤ» دا به‌ ڕوونی هاتۆته‌ ده‌ربڕین؟ (بۆ نموونه‌ «خۆشه‌ویستی» له‌وێدا نه‌هاتوه‌).
له‌سه‌ر کاخه‌زێکی گه‌وره‌ هه‌ر گرووپه‌ی سه‌ره‌دێڕه‌کانی تابلۆی «مافنامه‌ی مرۆڤ» بنووسنه‌وه‌ و به‌ دیواردا هه‌ڵیواسن.

د2) گرد کردنه‌وه‌ و بیردانه‌وه‌
هه‌ر گرووپێک پارچه‌ کاخه‌زه‌کانی خۆی، له‌سه‌ر تابلۆی «مافنامه‌ی مرۆڤ» ی خۆی، له‌ ده‌وروبه‌ری ئه‌و سه‌ره‌دێڕه‌ی گونجاوه‌، جێگیر بکات –
ئه‌وجا هه‌موو له‌و دیمه‌نه‌ ڕاده‌مێنین که‌ ساز بوه‌. ئایه‌ سه‌ردێڕ هه‌یه‌ ده‌وروبه‌ری په‌رت و کاڵ بێ؟ خاڵ هه‌یه‌ زۆر چڕ و پڕ بێ؟ شرۆڤه‌مان بۆ ئه‌م دیمه‌نه‌ چییه‌؟ –
ئه‌دی ئه‌و کاخه‌زانه‌ی زیاده‌بوون باس له‌ چی ده‌که‌ن؟ –

3) چاره‌ی سیاسی

به‌م کاره‌، ئێوه‌ وێکڕا چێوه‌یه‌کی سیاسیتان بۆ ئه‌و وه‌ڵاته‌ داڕشت که‌ پێتان وایه‌ تاڕاده‌یه‌ک گونجاوه‌ بۆ ژیانێکی ڕێزدارانه‌ی وه‌ها خۆتان بتوانن تێیدا بژین.
– نیشانه‌یه‌کی که‌سک له‌و کاخه‌زه‌ بده‌ن که‌ پێتان وایه‌ ده‌وڵه‌ت ده‌بێ پێشه‌می به‌رزی بداتێ.
– نیشانه‌یه‌کی سوور له‌و کاخه‌زه‌ بده‌ن که‌ پێتان وایه‌ ده‌وڵه‌ت به‌ هیچ جۆرێک نابێ ده‌ستی تێ وه‌ردات.
– ئه‌م «نیشانه‌کاری» ـیه‌ بخه‌نه‌ گفتوگۆوه‌ (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌): چ شیمانه‌یه‌ک هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت به‌و جۆره‌ کار بکات که‌ ئێوه‌ بیرتان لێ کردۆته‌وه‌.

تێبینی
– به‌گشتی ده‌وروبه‌ری سه‌ره‌دێڕی «مافی ئابووری، جڤاکی و فه‌رهه‌نگی» زۆر جار چڕ ده‌بێ، به‌ڵام سه‌ره‌دێڕی «ده‌ستووربه‌ندی» و «هاوزێده‌تی و ئازادیی گه‌ڕان» و هه‌روه‌ها «خێزان و موڵکایه‌تی» ده‌وروبه‌ریان په‌رته‌. ئه‌ویان چڕه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گرێدراوی گوزه‌رانی ڕۆژانه‌یه‌ به‌ هه‌موو واتاکێشه‌کیی به‌رجه‌سته‌یانه‌وه‌. گرووپه‌که‌ی دیکه‌ی ماف به‌گشتی ئه‌بستراکتتر دێنه‌ به‌ر هۆش. ده‌کرێ ئه‌مانیش لایه‌نی که‌م وه‌ک ئه‌وانه‌ی دیکه‌ گرینگ بن، به‌ڵام وه‌ک ئه‌وان به‌ ئاسانی هۆش پێیان ناشکێ.
– له‌و گرده‌ پارچه‌ کاخه‌زی نه‌کرا له‌ تابلۆی «مافنامه‌ی مرۆڤ» دا جێیان بکرێته‌وه‌، زۆر جار دۆزی ژینگه‌ ده‌دۆزینه‌وه‌. سه‌رده‌می سه‌لماندنی «مافنامه‌ی مرۆڤ»، ساڵی 1948، کێشه‌ی شێواندنی ژینگه‌ دۆزێکی سیاسیی هێنده‌ گه‌رم نه‌بوو.
– جار هه‌یه‌ کاخه‌زی وه‌ها ده‌خزێته‌ نێو تابلۆی «مافنامه‌ی مرۆڤی» ی گرووپه‌کان، په‌یوه‌ندیی وه‌هایان نییه‌ به‌ مافنامه‌که‌وه‌. ته‌نانه‌ت پۆلێنی کاخه‌زه‌کان له‌ ده‌وری سه‌ره‌دێڕه‌کانیش جار هه‌یه‌ ده‌بنه‌ جێی سه‌رنج و گفتوگۆ. ڕێبه‌ری به‌رنامه‌که‌ نابێ ئه‌م ورده‌باسانه‌ گه‌وره‌ بکات.

«مافنامه‌ی مرۆڤ» – جاڕنامه‌ی UN ده‌رباره‌ی مافی مرۆڤ

Universal Declaration of Human Rights

به‌ندی 1.

هه‌موو مرۆڤێک به‌ ئازادی زاوه‌ و هه‌موان هاو بایه‌خ و مافن. مرۆڤ خاوه‌ن هۆش و ویژدانن و ده‌بێ هه‌ڵوێستیان له‌ یه‌کدی برایانه‌ بێ.

به‌ندی 2.

ئه‌م ئازادی و مافانه‌ی له‌م مافنامه‌یه‌دا باسیان هاتوه‌، هه‌موو مرۆڤێک ده‌گرێته‌وه‌ بێ هیچ جۆره‌ جیاوازییه‌کی وه‌ک، ڕه‌گه‌ز، ڕه‌نگی پێست، زایه‌ند، زمان، دین، بیروڕای سیاسی، یان هی دیکه‌، ڕیشه‌ی میللی یان جڤاکی، موڵکایه‌تی، ڕه‌چه‌ڵه‌ک، یان هه‌ر پێگه‌یه‌کی دیکه‌ بێ.

ئه‌وجا، نابێ هیچ جیاوازییه‌ک بکرێ له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ڵوێستێکی سیاسی، قانوونی یان نێوده‌وڵه‌تی، که‌ وه‌ڵات یان ناوچه‌ی ئه‌و مرۆڤه‌ ده‌یگرێ، جا ئه‌و وه‌ڵات یان ناوچه‌یه‌ سه‌ربه‌خۆ بێ، ژێر چاودێری بێ، خۆفه‌رمان نه‌بێ، یان هه‌ر لایه‌نێکی دیکه‌ی سه‌روه‌ریی خۆی دۆڕاندبێ.

به‌ندی 3.

هه‌موو مرۆڤێک مافی ژیان، ئازادی و ئاساییشی که‌سه‌کی هه‌یه‌.

به‌ندی 4.

نابێ هیچ مرۆڤێک به‌ کۆیله‌ و نۆکه‌ر بگیرێ. هه‌موو جۆرێکی کۆیله‌تی قه‌ده‌خه‌یه‌.

 

 

به‌ندی 5.

نابێ هیچ مرۆڤێک بخرێته‌ ژێر ئه‌شکه‌نجه‌ یان هه‌ڵسوکه‌وت و سزای دڕی، نامرۆیانه‌ی ڕووشکێنه‌وه‌.

به‌ندی 6.

هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ له‌ هه‌موو بارێکدا وه‌ک مرۆڤ به‌ واتای قانوونی بسه‌لمێنرێ.

به‌ندی 7.

هه‌موو که‌س یه‌کسانه‌ له‌ ئاست قانووندا و هه‌موو که‌س بێ جیاوازی مافی یه‌کسانی پاراستنی هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن قانوونه‌وه‌. هه‌موو که‌سێک مافی یه‌کسانی هه‌یه‌ بپارێزرێ له‌ هه‌موو جیاوازییه‌کی دژ به‌م مافنامه‌یه‌ و هه‌روه‌ها دژ به‌ هه‌ر ساز کردنی جیاوازیی له‌و بابه‌ته‌.

به‌ندی 8.

هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن دادگه‌ی ده‌سه‌ڵاتداره‌وه‌ یارمه‌تی کارا بکرێت به‌رانبه‌ر هه‌ر کردارێک دژی مافی بنه‌ڕه‌تی بێت که‌ ده‌ستوور و قانوون ده‌یسه‌لمێنن.

به‌ندی 9.

نابێ هه‌ر له‌خۆڕا مرۆڤ بگیرێ، زیندانی بکرێت یان وه‌ڵاتبه‌ده‌ر بکرێت.

به‌ندی 10.

هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ به‌ ئه‌وپه‌ڕی یه‌کسانییه‌وه‌ له‌ دادگه‌ی سه‌ربه‌خۆ و بێلایه‌ندا دۆزه‌که‌ی به‌ ئاشکرا و دادپه‌روه‌رانه‌ یه‌کلا بکرێته‌وه‌، چ ماف و ئه‌رکی بێت چ تاوانێکی ئاڕاسته‌ کرابێت.

به‌ندی 11.

1- هه‌موو مرۆڤێک که‌ به‌رگومان بێت به‌ کردارێکی به‌رسزا، مافی هه‌یه‌ به‌ بێتاوان دابنرێ، هه‌تا ئه‌و ده‌مه‌ی گوناهه‌که‌ی به‌ گوێره‌ی قانوون ده‌سه‌لمێندرێ له‌ دادگه‌ی کراوه‌دا، که‌ هه‌موو ده‌رفه‌تێکی ده‌داتی بۆ ده‌سته‌به‌ر کردنی داکۆکی کردن له‌ خۆی.

2- هیچ مرۆڤیک نابێ سزا بدرێ به‌ کردارێک یان ناکردارێک که‌ کاتی ڕوودانی به‌ قانوونی میللی یان نێوده‌وڵه‌تی به‌رسزا نه‌بووبێ (به‌ تاوان دانه‌نرابێ). ناشبێ سزایه‌ک بدرێ گرانتر بێ له‌و سزایه‌ی ده‌می ڕوودانی ئه‌و کرداره‌ به‌رسزایه‌ ڕه‌وا بوه‌.

به‌ندی 12.

هیچ مرۆڤیک نابێ له‌خۆڕا تووشی، ده‌ستتێوه‌ردانی ژیانی که‌سه‌کی، خێزان، ماڵ و په‌یوه‌ندی بێ، یان په‌لاماردانی شه‌ره‌ف و ناوبانگ بێ. هه‌موو که‌سێک مافی پاراستنی قانوونیی هه‌یه‌ له‌ ده‌ستتێوه‌ردان و په‌لاماردانی له‌و بابه‌ته‌.

به‌ندی 13.

1- هه‌موو که‌سێک له‌ سنووری هه‌موو ده‌وڵه‌تێکدا مافی هه‌یه‌ ئازادانه‌ بگه‌ڕێ و نشیمه‌نی خۆی هه‌ڵبژێرێ.

2- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ هه‌موو وه‌ڵاتێک به‌جێ بێڵێت، با وه‌ڵاتی خۆیشی بێ، و هه‌روه‌ها مافی هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ وه‌ڵاتی خۆی.

به‌ندی 14.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ له‌ وه‌ڵاتی دیکه‌ هه‌م داوای په‌نابه‌ری بکات و هه‌م په‌نای بدرێ بۆ ڕزگاربوون له‌ سته‌مکاری.

2- ئه‌م مافه‌ که‌سانێک ناگرێته‌وه‌ دادگه‌ داوایان بکات، له‌سه‌ر دۆزی به‌ڕاستی ناسیاسی یان دژ به‌ بنه‌ما و ئامانجه‌کانی ده‌وڵه‌تانی یه‌کگرتوو UN.

به‌ندی 15.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هاوزێده‌تییه‌کی هه‌یه‌.

2- نابێ له‌خۆڕا مافی هاوزێده‌تی له‌ هیچ مرۆڤێک بسه‌ندرێته‌وه‌ و نابێ مافی گۆڕینی هاوزێده‌تی لێ زه‌وت بکرێ.

به‌ندی 16.

1- ژن و پیاوی ڕسکاو مافی‌ هاوسه‌ری و دامه‌زراندنی خێزانیان هه‌یه، بێ هیچ سنووردارییه‌ک بنه‌مای له‌سه‌ر ڕه‌گه‌ز، هاوزێده‌تی یان دین بێ. هه‌ردووکیان خاوه‌ن مافی یه‌کسانن کاتی هاوسه‌ری، له‌ ماوه‌ی هاوسه‌ریدا و له‌ کاتی جودابوونه‌وه‌دا.

2- هاوسه‌ریی ته‌نها به‌ دڵاسووده‌یی (ڕه‌زامه‌ندیی) ئازاد و ته‌واوی هه‌ردوو هاوسه‌ر ده‌بێ.

3- خێزان یه‌که‌ی خۆرسک و بنه‌ڕه‌تییه‌ له‌ جڤاتدا و مافی هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن جڤات و ده‌وڵه‌ته‌وه‌ بێته‌ پاراستن.

به‌ندی 17.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی موڵکایه‌تی هه‌یه‌ چ به‌ ته‌نێ و چ له‌ په‌یوه‌ست له‌گه‌ڵ که‌سانی دیکه‌.

2- نابێ هیچ مرۆڤێک له‌خۆڕا موڵکی لێ زه‌وت بکرێ.

 

 

به‌ندی 18

هه‌موو مرۆڤێک مافی ئازادیی بیر، ویژدان و دینی هه‌یه‌. واته‌ مرۆڤ ئازاده‌ له‌ گۆڕینی دین و گۆڕینی باوه‌ڕ و هه‌روه‌ها ده‌ربڕین له‌ دین و باوه‌ڕ به‌ تاک یان به‌ کۆمه‌ڵ، ئاشکرا یان نهێنێ، له‌ ڕێی خوێندنه‌وه‌، په‌رستنه‌وه‌، په‌یڕه‌وی و ڕێز گرتنی ڕێوڕه‌سمه‌وه‌.

به‌ندی 19.

هه‌موو مرۆڤێک مافی ئازادیی بیروڕا و ئازادیی ده‌ربڕینی هه‌یه‌. به‌ گوێره‌ی ئه‌م مافه‌ هه‌موو مرۆڤێک بێ ده‌ستتێوه‌ردان ئازاده‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی بیروڕا، گه‌ڕان به‌دوای زانیاری، وه‌رگرتن و په‌خشی زانیاری و بیروڕا به‌ هه‌موو ده‌ستاوێژێکی ده‌ربڕین و بێ گوێدانه‌ سنووری ناوچه‌.

به‌ندی 20.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ ئازادانه‌ به‌شداری په‌یوه‌ست و جڤین (کۆبوونه‌وه‌) ی ئاشتییانه‌ بێ‌.

2- نابێ هیچ مرۆڤێک ناچار بکرێ ببێته‌ ئه‌ندامی په‌یوه‌ستێک.

به‌ندی 21.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ به‌شداری به‌ڕێوه‌بردنی وه‌ڵاتی خۆی هه‌یه‌، ڕاسته‌وخۆ یان له‌ ڕێی نوێنه‌ری ئازادانه‌ هه‌ڵبژێردراو.

2- هه‌موو مرۆڤێک مافی یه‌کسانی هه‌یه‌ بۆ وه‌رگرتنی کارمه‌ندێتی گشتیی له‌ وه‌ڵاتی خۆیدا.

3- ویستی میلله‌ت سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ته‌. ئه‌م ویسته‌ به‌ هه‌ڵبژاردنی دروست و ماوه‌ماوه‌ دێته‌ ده‌ربڕین، هه‌ڵبژاردنیش به‌ مافی گشتی و یه‌کسانی ده‌نگدان پیاده‌ ده‌کرێ و له‌ ڕێی ده‌نگدانی نهێنییه‌وه‌ یان هه‌ر شێوه‌یه‌کی دیکه‌ی هاوبایه‌خی ده‌نگدانی ئازاده‌وه‌.

به‌ندی 22.

هه‌موو مرۆڤێک چونکه‌ ئه‌ندامی جڤاته‌ مافی ئاسووده‌گیی جڤاکیی هه‌یه‌ که‌ ده‌بێ بڕاستێنرێ (ته‌حقیق بکرێ) له‌ ڕێی خه‌باتی میللی و هاریکاریی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ و به‌ ڕه‌چاو گرتنی سازمان و ده‌رامه‌دی هه‌ر ده‌وڵه‌تێک، بۆ دابین کردنی مافگه‌لی ئابووری، جڤاکی و فه‌رهه‌نگیی که‌ پێویستن بۆ پاراستنی سه‌روه‌ریی مرۆڤ و بۆ فراژووتنی ئازادانه‌ی که‌سایه‌تیی مرۆڤ.

به‌ندی 23.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌: کار بکات، ئازادانه‌ پیشه‌ هه‌ڵبژێرێت، هه‌لومه‌رجی پیشه‌که‌ی دادپه‌روه‌رانه‌ و دڵاسووده‌به‌خش بێ و هه‌روه‌ها مافی پاراستنی هه‌یه‌ له‌ بێکاری.

2- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ بێ جوداوازی هه‌مان مووچه‌ی هه‌بێ به‌رانبه‌ر هه‌مان کار.

3- هه‌موو مرۆڤێک که‌ کار ده‌کات، مافی هه‌یه‌ مزه‌یه‌کی دادپه‌روه‌رانه‌ و دڵاسووده‌به‌خش وه‌ر بگرێ، که‌ گوزه‌رانێکی مرۆڤشیاو بۆ خۆی و خێزانی ده‌سته‌به‌ر بکات و، له‌ بارودۆخی پێویستدا، ده‌ستاوێژی دیکه‌شی بچێته‌ پاڵ بۆ پاراستنی جڤاکی.

4- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی خۆی هه‌م سه‌ندیکا دامه‌زرێنێ و

هه‌م ببێته‌ ئه‌ندامی سه‌ندیکا.

به‌ندی 24.

هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ کاتی سه‌ربه‌ست (کاری ئازادی بێکاری) و پشووی هه‌بێ، که‌ ده‌کاته‌وه‌ دیاری کردنی سنوورێکی گونجاو بۆ کاتی کار و ماوه‌ی وچان (ماوه‌ی بێکاری) ی مووچه‌دار.

 

 

به‌ندی 25.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ بۆ ئاستێکی ژیان که‌ گونجاو بێ بۆ ساخڵه‌می و خۆشگوزه‌رانیی خۆی و خێزانی، که‌ ده‌کاته‌وه‌ خۆراک، پۆشاک، نشیمه‌نی، ساخڵه‌می و خزمه‌تگوزاریی پێویستی جڤاکی، و هه‌روه‌ها مافی ئاسووده‌گی له‌ کاتی بێکاری، نه‌خۆشی، په‌ککه‌وتن، مه‌رگی هاوسه‌ر، پیری یان زیانی دیکه‌ی ڕێگری بژێوی له‌ هه‌لومه‌رجی وه‌هادا که‌ له‌ توانای ئه‌م به‌ده‌ر بن.

2- دایک و زارۆک مافیان هه‌یه‌ بۆ په‌رۆشداری و یارمه‌تیی تایبه‌ت. هه‌موو زارۆکان، چ له‌ نێو چ له‌ ده‌ره‌وه‌ی هاوسه‌رگیریدا زا بن خاوه‌ن هه‌مان مافی پاراستنی جڤاکین.

به‌ندی 26.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی فێرکاریی هه‌یه‌. فێرکاری لایه‌نی که‌م له‌ ئاستی سه‌ره‌تا و بنه‌ڕه‌تیدا ده‌بێ مفت (بێبه‌رانبه‌ر) بێ. فێرکاریی بنه‌ڕه‌تی ده‌بێ ناچاری (ئیلزامی) بێ. فێرکاریی پیشه‌زانی و ته‌کنیکی ده‌بێ ڤه‌کری (ئاواڵه‌) بێ بۆ هه‌موان. فێرکاریی باڵا ده‌بێ ڤه‌کری بێ بۆ هه‌موان به‌ گوێره‌ی کارامه‌یی.

2- مه‌بستی فێرکاری ده‌بێ فراژووتنی ته‌واوی که‌سایه‌تی بێ و هه‌روه‌ها بۆ ڕاهێزانی ڕێزه‌ له‌ مافی مرۆڤ و ئازادییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی. فێرکاری ده‌بێ هانده‌ر بێ بۆ ده‌رک کردن، سنگفره‌وانی و دۆستایه‌تیی نێوان میلله‌تان، گرووپی ڕه‌گه‌زی و گرووپی دینی و هه‌روه‌ها بۆ پته‌و کردنی خه‌باتی UN بۆ دابین کردنی ئاشتی.

3- مافی هه‌ڵبژاردنی جۆری فێرکاری به‌ پله‌ی یه‌که‌م بۆ دایک و باوکانه‌.

به‌ندی 27.

1- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ ئازادانه‌ به‌شداری ژیانی فه‌رهه‌نگیی جڤات بێ، چێژ له‌ هونه‌ر وه‌ربگرێ و به‌شدار بێ له‌ پێشخستنی زانست و له‌ به‌هره‌کانی سوودمه‌ند بێ.

2- هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ به‌رژه‌وه‌ندی ماددی و ئه‌ده‌بی بپارێزرێ له‌ هه‌ر به‌رهه‌مێکی زانستی، ئه‌ده‌بی و هونه‌ری که‌ خۆی خاوه‌نی بێ.

به‌ندی 28.

هه‌موو مرۆڤێک مافی هه‌یه‌ به‌شێک بێ له‌ هه‌ر شیرازه‌یه‌کی جڤاکی و نێوده‌وڵه‌تی که‌ تێیدا ئازادی و مافی نێو ئه‌م مافنامه‌یه‌ به‌ ته‌واوی بڕاستێنێ.

به‌ندی 29.

1- هه‌موو مرۆڤێک ئه‌رکی له‌سه‌ره‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و جڤاته‌ی ده‌رفه‌ت ساز ده‌کات بۆ فراژووتنی ته‌واوی که‌سایه‌تی خۆی به‌ته‌نێ.

2- هه‌موو مرۆڤێک له‌ پیاده‌ کردنی ئازادی و مافی خۆیدا سه‌رفروو دێنێ ته‌نها بۆ ئه‌و سنووربه‌ندییه‌ی که‌ قانوون دیاری کردوه‌ ته‌نها به‌ مه‌به‌ستی دابین کردنی ڕێز و ڕه‌چاوگیری بۆ ئازادی و مافی که‌سانی دیکه‌ و هه‌روه‌ها بۆ پیاده‌ کردنی مه‌رجی جڤاتی دێمۆکرات له‌ پێناو ئاکار، شیرازه‌ی گشتی و خۆشگوزه‌رانیی گشتی.

3- ئه‌م ئازادی و مافه‌ نابێ له‌ هیچ بارودۆخێکدا دژ به‌ بنه‌ما و ئامانجی UN بخرێنه‌ کار.

به‌ندی 30.

هیچ نییه‌ له‌م مافنامه‌یه‌دا به‌ شێوه‌یه‌ک لێک بدرێته‌وه‌ که‌ ماف بداته‌ ده‌وڵه‌تێک، گرووپێک یان تاکه‌که‌سێک خه‌ریکی چالاکییه‌ک بێ یان کارێک بکات مه‌به‌ست لێی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئازادی و مافی نێو ئه‌م مافنامه‌یه‌ بێ.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in دێمۆکراسی و مافی مرۆڤ, پیاده‌كردن‏

جه‌خت له‌سه‌ر ڕۆژه‌ڤ

مه‌به‌ست

ڕوون کردنه‌وه‌ی گرفتی ڕۆژه‌ڤه‌ له‌ ڕێی ڕووماڵ کردنی دۆزه‌ سیاسییه‌کانی سێره‌ی گرووپ .

پاشخان

سێ کوڕ شه‌ڕیان بوو له‌سه‌ر سێوێک. بابایه‌ک په‌یدا بوو، هاواری لێ کردن:

– کوڕینه‌، نابێ شه‌ڕ بکه‌ن. شه‌ڕ ته‌نها شه‌ڕی به‌ده‌مه‌وه‌یه‌.

– ئازاد گوتی: جا به‌ تۆ چی، پیره‌مێرد!

– چۆن به‌ من چی، من مامۆستام له‌م فێرگه‌یه‌دا.

– ئازاد گوتی: ئه‌وجا چی؟

– له‌م فێرگه‌یه‌دا ڕێ به‌ شه‌ڕ نادرێ.

– نه‌وزاد گوتی: ئه‌وجا چی؟

– ئای! ئه‌مه‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی فێرگه‌یه‌ و به‌ شێوازێکی دێمۆکراتانه‌ دراوه‌.

– ئاها! ئه‌دی تۆ ده‌زانیت ئێمه‌ کێین؟ ئێمه‌ «کۆمکاری سێ شاسواره‌ین» و پاش هه‌ڵسه‌نگاندنێکی ژیرانه‌، کۆده‌نگ بڕیارمان دا جه‌نگێکی سه‌روه‌رانه‌ به‌رپا بکه‌ین له‌ پێناو سێوه‌که‌دا.

ده‌شێ دۆزی ڕاستینه‌ ده‌رباره‌ی بابه‌تی گرینگتر بێ. به‌ڵام مه‌به‌ست گه‌ر ئه‌وه‌نده‌ نه‌بێ خۆ له‌ شه‌ڕ لاده‌ین، بگره‌ خۆ له‌ که‌سانی خۆسه‌پێنیش لاده‌ین، ئه‌وا به‌ ئاسانی گرفتی له‌م بابه‌ته‌ دێته‌ ڕێ: لایه‌نه‌کانی ناکۆک سه‌ربه‌ په‌یوه‌ستی جودان و خۆیان به‌ خاوه‌ن ماف ده‌زانن. ئه‌م گرفتی ڕۆژه‌ڤه‌ ده‌کرێ چاره‌ بکرێ گه‌ر لایه‌نه‌کان ساختارێکی هاوکۆی دێمۆکراتانه‌ بسه‌لمێنن. بۆ نموونه‌:
– ڕێساکانی فێرگه‌ له‌ جڤینێکی به‌رفره‌واندا بدرێ، تێیدا هه‌م ئه‌نجومه‌نی فێرگه‌ و هه‌م «شاسواره‌کان» وه‌ک هاوزێدی یه‌کسان به‌شدار بن.
– ڕێساکان له‌ لایه‌ن ئۆرگانێکه‌وه‌ بدرێ ئه‌ندامه‌کانی نوێنه‌ری هه‌ڵبژارده‌ی هه‌موو لایه‌نه‌کان بن و به‌ شێوه‌یه‌کی دێمۆکراتانه‌ هاتبنه‌ هه‌ڵبژاردن.

1. تێمای به‌ر سێره‌
«پرسی هه‌نووکه‌یی که‌ گرینگه‌ چاره‌ سه‌ر بکرێن».
2. ڕووماڵ کردن
گرووپ پێک بهێنن ئه‌وپه‌ڕی 6 ئه‌ندام بن. هه‌ر ئه‌ندامێک 5 پرسی هه‌نووکه‌یی، هه‌ر دانه‌ی له‌سه‌ر کاخه‌زێکی Post-It بنووسێت.
3. پۆلێن و پێشه‌می

— له‌ هه‌ر گرووپێکدا، ئه‌ندامان پرسه‌کانی خۆیان بۆ یه‌کتر باس ده‌که‌ن و کاخه‌زه‌کان ده‌سته‌ ده‌سته‌ جودا ده‌که‌نه‌وه‌. کاخه‌زی هاوپرسیار ده‌خرێنه‌ سه‌ر یه‌ک.
— هه‌موو ئه‌ندامێک نیشانه‌ی X ێک ده‌دات له‌و پرسانه‌ی پێی وایه‌ ده‌بێ له‌پێشتر بن
— به‌گشتی گرووپه‌که‌ هه‌فت کاخه‌ز هه‌ڵده‌بژێرن له‌وانه‌ی زۆرترین X یان هه‌یه‌ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی داهاتوو

4. هه‌ڵسه‌نگاندنی بارودۆخی ئێستا

پێشه‌می دانی هاوکۆ به‌ پرسی گرینگی ئه‌مڕۆ، چۆن و له‌ کوێ ده‌کرێ؟ هه‌ر یه‌ک له‌و هه‌فت پارچه‌ کاخه‌زه‌ی هاته‌ هه‌ڵبژاردن له‌ ستوونێکی ئه‌م خشته‌یه‌دا جێگیر بکه‌ن.

1- که‌سه‌کی – له‌ لایه‌ن به‌شداربوانه‌وه‌

2- نێوخۆ – له‌ نێو ئه‌و گرووپ و سازمانه‌ی ئه‌ندامه‌کان تێیدا به‌شدارن

3- بێنه‌وبه‌ره‌ – له‌گه‌ڵ لایه‌نێکی ده‌ره‌کی به‌ڵام نه‌ک بڕیاری فه‌رمانگه‌ی ده‌سه‌ڵات

4-6 بڕیاری شاره‌وانی (کۆمیون)، میللی یان نێوده‌وڵه‌تی – بۆ پرسی وه‌ها که‌ پێویستی به‌ بڕیاری یه‌ک له‌و ئاستانه‌ هه‌یه‌

7- ناڕوونه‌ – ئه‌م ستوونه‌ بۆ ئه‌و پرسانه‌یه‌ که‌ جێگه‌یان ئاشکرا نییه‌

 

1

2

3

4

5

6

7

که‌سه‌کی
نێوخۆ
ته‌نها بێنه‌وبه‌ره‌
 بڕیاری شاره‌وانی
بڕیاری میللی
بڕیاری نێوده‌وڵه‌تی
ناڕوونه‌

 

5. شرۆڤه‌ی هاوکۆ

ئه‌نجامی کاری گرووپه‌کان به‌راورد بکه‌ن. جه‌خت بخه‌نه‌ سه‌ر دۆزه‌ سیاسییه‌کان (ستوونی 3-7) و هه‌وڵ بده‌ن دۆزه‌ «ناڕوون» ـه‌کان ساخ بکه‌نه‌وه‌:

– ئایه‌ تێکه‌ڵه‌ی بڕیاری فره‌ئاسته‌؟ بارودۆخی وه‌ها چۆن چاره‌ ده‌کرێ بێ ئه‌وه‌ی تووشی کێشه‌ی «به‌ستێنی ده‌سه‌ڵات» بین (واته‌ بواری ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مه‌ یان هی ئه‌و)؟
– له‌م ڕۆژگاره‌دا هیچ په‌یوه‌ستێک هه‌یه‌ ئه‌م پرسه‌ی له‌ ڕۆژه‌ڤی خۆیدا هه‌بێ؟ گه‌رنا، کامه‌ ستراتیژ بگرینه‌ به‌ر باشه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئایه‌نده‌دا چاره‌سه‌ر بکرێت؟

تێبینی

زۆر جار «گرفتی ڕۆژه‌ڤ» بۆ خۆی سه‌خت و ئاڵۆزه‌ بۆیه‌ به‌ ئاسانی گرووپه‌کان ناتوانن ستوون بۆ هه‌موو پرسه‌کان بدۆزنه‌وه‌. هیج په‌یوه‌ستێک نییه‌ – ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌تانی سه‌روه‌ریش – هێنده‌ خۆفه‌رمان بن ئه‌ندامانی بتوانن کۆنترۆڵیان هه‌بێ به‌ سه‌ر «ڕۆژه‌ڤێکی ته‌واو کراوه» -دا که‌ ڕێیان بدات هه‌ر دۆزێکی مه‌به‌ستیان بێ بیخه‌نه‌ به‌رباس.

زۆر جار میلله‌تێک تووشی گێچه‌ڵ ده‌بێ له‌ ئه‌نجامی کاری لایه‌نێکی ده‌ره‌کی. جاریش هه‌یه‌ لایه‌نی ده‌ره‌کی ده‌که‌وێته‌ به‌رتاوی بڕیاری ئه‌م په‌یوه‌سته‌. ئه‌م گرفته‌ – ی جیاوازیی میلله‌ت و که‌سانی په‌یوه‌ندیدار (بڕوانه‌ چاپته‌ری «ئه‌لفوبێی دێمۆکراسی») – به‌گشتی ده‌کرێ چاره‌ بکرێ گه‌ر:
– هه‌ر که‌سێک ده‌ستڕه‌سی هه‌بێ بۆ چه‌ند په‌یوه‌ستێک که‌ گشتیان وێکڕا ده‌سه‌ڵاتی بڕیاردانیان هه‌یه‌ له‌ هه‌موو دۆزه‌ گونجاوه‌کاندا و
– ئه‌و په‌یوه‌ستانه‌ بڕیار له‌ هه‌مان جۆر پرسیاردا نه‌ده‌ن

فێده‌رالیزم
ئه‌میان سیسته‌مێکه‌ تێیدا نهۆمی ته‌واو جیاوازی بڕیار هه‌یه‌. بۆ نموونه‌ ده‌وڵه‌ت که‌ تاڕاده‌یه‌ک یه‌که‌ی سه‌ربه‌خۆیه‌ و خاوه‌نی ڕۆژه‌ڤی تاڕاده‌یه‌ک کراوه‌یه‌، له‌ بواری جیاوازی وه‌ک فێرکاری، کاروباری جڤاکی، ساخڵه‌می و هتد بڕیار دابه‌ش ده‌کات به‌سه‌ر یه‌که‌ی دیکه‌ له‌ نهۆمی ژێرتردا، وه‌ک شاره‌وانی. ئه‌م یه‌که‌ بچووکانه‌، ڕۆژه‌ڤی «سنووردار» یان ده‌بێ: هه‌ر یه‌که‌یان بواری پرسی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ بڕیاری تێدا بدات.

ئه‌وجا به‌ هه‌مان شێوه‌، ده‌وڵه‌تان ده‌توانن دۆزی دیکه‌ی باڵاتر – وه‌ک ئاساییش، بازرگانی و هتد- به‌ په‌یوه‌ستی مه‌زنتری نێوده‌وڵه‌تی بسپێرن.
ئه‌م سیسته‌مه‌ی خاوه‌ن یه‌که‌ی جیاواز له‌ نهۆمی بڕیاری جیاوازدا ده‌کرێ ببێته‌ سیسته‌مێکی فه‌ریکه‌ دێمۆکرات، گه‌ر:

– یه‌که‌کان له‌ ساختارێکی ڕوون و ڕێکوپێکی فێده‌رالدا گرێدراوی یه‌ک بن، و له‌وێدا
– ڕۆژه‌ڤ له‌ نهۆمێکی ژێره‌وه‌دا تاڕاده‌یه‌ک کراویه‌ به‌ڵام له‌ نهۆمی دیکه‌دا ته‌واو سنوورداره‌

زۆر جار ئا لێره‌دا کورتی دێنێ. مرۆڤ که‌ نه‌زانێت کێ چی ڕاده‌سپێرێ به‌ کێ، دیاره‌ که‌س نابێته‌ به‌رپرس. دۆزی گرینگیش ده‌مێنن بێ ئه‌وه‌ی جێگه‌یان دیار بێ.

ئه‌م «گرفتی ڕۆژه‌ڤ» ـه‌ له‌ سیسته‌می مه‌زنی نوێنه‌رسالاردا – که‌ مه‌ودای نێوان ده‌سه‌ڵاتداران و میلله‌ت تێیدا فره‌وانتره‌ – خراپتر ده‌بێ. گه‌ر نوێنه‌ران لێیان بگۆڕێ و ببن به‌ «ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه» که‌ خه‌ریکی خه‌می خۆیانن، ڕێگه‌ خۆش ده‌بێ بۆ «نا-‌‌چاره‌سه‌ر» ی خاترگیری و به‌وه‌ش نۆڕمی «ڕه‌چاو گرتنی یه‌کسان» ته‌نها بازنه‌ی خۆیان ده‌گرێته‌وه‌ و ڕێبه‌ری کاریزمادار وه‌ڵات له‌ «ڕێسای سه‌رفه‌رازیی که‌سه‌کی» پاک ده‌کاته‌وه‌.

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئاستی نێوده‌وڵه‌تی, پیاده‌كردن‏

کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مه‌ده‌نیی ڕاهێزراو

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ

گرووپی ئامانج

سازمان و فه‌رمانگه‌ی خاوه‌ن پڕۆژه‌ بۆ به‌شداری له‌ فراژووتنێکی دێمۆکراتانه‌ی جڤاتدا.

مه‌به‌ست

ده‌رفه‌ت بڕه‌خسێنێ بۆ به‌شداربوان:

1-    به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رجه‌سته‌، بابه‌ت و ڕووداوی پڕۆژه‌ی ئایه‌نده‌ بخه‌نه‌ به‌رچاو، گفتوگۆیان بکه‌ن و هه‌ڵیان سه‌نگێنن.

2-    له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌و کاره‌وه‌، بیرۆکه‌کانی پڕۆژه‌ی داهاتوو، به‌ ئاڕاسته‌یه‌کی دێمۆکراتانه‌، ده‌ستکاری بکه‌ن.

Read more ›

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in پیاده‌كردن‏, کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی

ده‌وڵه‌تی فه‌ریکه‌ دێمۆکرات و ده‌وڵه‌تی ده‌ستووربه‌ند

مه‌به‌ست
– له‌ ڕێی دۆخێکی نموونه‌وه‌ ده‌رفه‌ت بده‌ به‌شداربوان ورد ببنه‌وه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌وڵه‌تی ده‌ستووربه‌ند ”Rule of law” و ده‌وڵه‌تی فه‌ریکه‌ دێمۆکرات‌.

1) فوتبۆڵ – گه‌مه‌ی نێوان سوێد و دانمارک
سه‌ره‌تای هاوینی 2007 ـه‌ و گه‌مه‌ی سه‌رکه‌وتنه‌ بۆ جامی ئه‌ورووپا‌، له‌ دانمارک، سوێد به‌رانبه‌ر دانمارک یاری ده‌کات. سوێد زوو که‌وته‌ خۆی و سێ گۆڵی کرد. دانمارک له‌ به‌شی دوه‌می گه‌مه‌که‌دا به‌ سێ گۆڵ هاته‌وه‌ مایه‌. ئه‌م دوو تیپه‌ که‌ له‌ مێژه‌ ڕکابه‌ری سه‌ختی یه‌کن، یارییه‌کی زۆر جوانیان کرد و سه‌رنجی ئه‌و 42 هه‌زار بینه‌ره‌یان ته‌واو ڕاکێشا. له‌ خوله‌کی 89‌ی گه‌مه‌که‌دا، یاریزانێکی دانمارکی کرایه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مستێکی له‌ سکی یاریزانێکی سوێدی دا – بڕیار بوو په‌نه‌ڵتییه‌ک بدرێته‌ سوێد.

ته‌ماشاچییه‌کی دانمارکی دابه‌زییه‌ یاریگه‌ و به‌ر له‌وه‌ی پاسه‌وانگه‌ل ڕێی لێ بگرن په‌لاماری بژیوانی دا. بژیوان گه‌مه‌ی بڕی و بردنه‌وه‌ی 3-0 دا به‌ سوێد.

Read more ›

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئاستی میللی, پیاده‌كردن‏

فراژووتنی دێمۆکراتانه‌ی سازمان

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ

گرووپی ئامانج

سازمانه‌کانی به‌شداربوان

مه‌به‌ست

• دیاری کردنی که‌ماسیی دێمۆکراتانه‌ له‌ سازمانه‌که‌ی خۆمدا

• داڕشتنی «پلانی کار» بۆ چاره‌سه‌ر کردنی ئه‌و که‌ماسییانه‌

کۆنفه‌رانسی دیالۆگ (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌) بریتییه‌ له‌ سێ سووڕی ئاخافتن له‌ ده‌وری چه‌ندین مێزی خاوه‌ن 5-6 کورسی. هه‌ر مێزێک «خودان» (خاوه‌ن) ی خۆی هه‌یه‌. پاش هه‌ر سووڕێکی گفتوگۆ، جگه‌ له‌ «خودان»، هه‌موو به‌شداران مێز ده‌گۆڕن. ئه‌رکی «خودان»:

•  فۆرمی پێویستی ئه‌م کۆنفه‌رانسه‌ به‌سه‌ر به‌شداربواندا دابه‌ش بکات و له‌ کاتی سێ سووڕه‌که‌ی گفتوگۆدا مێزه‌که‌ی خۆی جێ نه‌هێڵێ

• یاریده‌ی به‌شداربوان بدات، ڕێساکانیان بۆ ڕوون بکاته‌وه‌ و ده‌رفه‌تی گفتوگۆیان بۆ ساز بکات

• که‌سێک دیاری بکات به‌ «زه‌نگژه‌ن»، کات بۆ ده‌سته‌که‌ بگرێت، که‌ پێنج خوله‌کی ما بۆ کۆتای گفتوگۆ، ده‌سته‌که‌ ئاگادار بکاته‌وه‌ و ئه‌وجا که‌ کات نه‌ما دیسان به‌ده‌نگ بێ.

• له‌ سووڕی دوه‌م و سێیه‌مدا، سه‌ره‌تا پوخته‌یه‌کی گفتوگۆی بازنه‌ی پێشوو بۆ ئه‌م بازنه‌یه‌ ڕوون بکاته‌وه‌.

گفتوگۆی یه‌که‌م (گرووپی بنه‌ما)

بارۆمێته‌ری سازمان

• به‌شداربوان هه‌ر که‌س به‌ جودا «دێمۆمێته‌ر» (بارۆمێتری دێمۆکراتی) پڕ ده‌که‌نه‌وه‌ و نمره‌ڕێژی ده‌که‌ن (نمره‌ی بۆ داده‌نێن) / 10 خوله‌ک

• کۆ کردنه‌وه‌ی کاری هه‌موو بازنه‌ی مێزه‌که‌ له‌سه‌ر فۆرمی هاوپێچ. چی ده‌توانین بگۆڕین؟ کامه‌ قۆناخی «پڕۆسه‌ی بڕیاردان» لای ئێمه‌ پێویستی به‌ کاری زیاتره‌؟ / 15 خوله‌ک

• به‌شداربوان وێکڕا له‌ »چێکلیستی دێمۆکراتانه» ورد ده‌بنه‌وه‌. ئایه‌ هیچ «داموده‌زگه» یه‌ک له‌ نێو سازمانه‌که‌ی ئێمه‌دا هه‌یه‌ ڕێبه‌ست بێ له‌ پڕ کردنه‌وه‌ی یه‌ک له‌ «مه‌رجه‌کانی دێمۆکراسی»؟ / 20 خوله‌ک

گفتوگۆی دوه‌م (گرووپی تێهه‌ڵکێش- هه‌ر ئه‌ندامێکی، زووتر سه‌ربه‌ گرووپێکی جودای بنه‌ما بوه‌)

ڕووماڵ کردنی ده‌رامه‌د و کۆسپ / 30 خوله‌ک

• «خودان» پوخته‌یه‌ک له‌ گفتوگۆی «بارۆمێتری سازمان» ده‌گێڕێته‌وه‌ و ڕوونی ده‌کاته‌وه‌ کامه‌ قۆناخ «گرووپی بنه‌ما» ده‌یانه‌وێت پتر کاری له‌سه‌ر بکه‌ن

• شرۆڤه‌کاریی SWOT (بڕوانه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌)

1- لێره‌دا ڕێبه‌ر و که‌سانی چالاکی سازمانه‌که‌ ده‌خرێنه‌ سه‌ر «به‌ستێنی ناوه‌کی». ئه‌ندامانی دیکه‌، گرووپی ئامانج و که‌سانی دیکه‌ له‌ »به‌ستێنی ده‌ره‌کی» داده‌نرێن.

2- له‌ هه‌ر خانه‌یه‌کدا لایه‌نی که‌م سێ هۆکار ده‌نووسرێ.

  هێزی ناوه‌کی

  لاوازیی ناوه‌کی

  ده‌رفه‌تی ده‌ره‌کی

  هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌ره‌کی

 

 

گفتوگۆی سێیه‌م (گرووپی بنه‌ما)

نه‌خشه‌ی پلانی کار

• «خودان» پوخته‌یه‌ک ڕوون ده‌کاته‌وه‌ له‌ ڕووماڵ کردنی «گرووپی تێهه‌ڵکێش» بۆ دۆزینه‌وه‌ی هه‌م به‌ربه‌ست و هه‌م هۆکاری به‌هێز و یاریده‌ری گۆڕانکاری. ده‌رفه‌ت ده‌درێته‌ به‌شداربوان بۆ ده‌ستکاری و پڕ کردنه‌وه‌. گفتوگۆیه‌کی کورت: مرۆڤ چۆن ده‌توانێ سوود له‌ خاڵه‌ به‌هێزه‌کان وه‌ر بگرێت و چۆن لاوازه‌کان چاره‌سه‌ر بکات؟

• به‌شداربوان دێن و گۆڕانکاریی مه‌به‌ست له‌ شێوه‌ی ئامانجدا دیاری ده‌که‌ن و ئه‌وجا پلانێکی کاری سێ هه‌نگاوی بۆ داده‌ڕێژن.

  ئامانج:

  هه‌نگاوی یه‌که‌م:

  هه‌نگاوی دوه‌م:

  هه‌نگاوی سێیه‌م:

پێشکه‌شکارییه‌کی گه‌لده‌ست و گفتوگۆ

• تابلۆی شرۆڤه‌کاریی SWOT ی هه‌ر یه‌ک له‌ «گرووپه‌کانی بنه‌ما» به‌ دیواره‌کانه‌وه‌ هه‌ڵده‌واسرێن و له‌ ته‌کیاندا «پلانی کار» ی ئه‌و گرووپانه‌‌

• هه‌موو به‌شداربوانی کۆنفه‌رانس تابلۆکانی شرۆڤه‌ و «پلانی کار» ی هه‌موان به‌سه‌ر ده‌که‌نه‌وه‌

• هه‌موو به‌شدارێک بۆی هه‌یه‌ ئازادانه‌ «گوته» ـی هه‌بێ ده‌رباره‌ی هه‌ر خاڵێکی به‌لایه‌وه‌ سه‌رنجڕاکێشه‌ له‌ تابلۆکاندا

• ئه‌وجا کاتێک ته‌رخان بکه‌ن بۆ پرسیار و ڕاوێژ

هێڵ (بڕاونه‌ پاشکۆی مێتودنامه‌)

• ئه‌م کۆنفه‌رانسه‌ دنه‌ده‌ر بوو به‌لاتانه‌وه‌

• هیچ بیرۆکه‌ی نوێتان لێ ده‌ست که‌وت؟

Share:Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page
Posted in na , ئاستی سازمان, پیاده‌كردن‏